Muốn tỉa lông chó cho đẹp và không hại da, việc đầu tiên là biết con chó của mình thuộc kiểu lông nào, chứ không phải chọn kiểu tỉa trên mạng. Lông chó chia thành năm nhóm chính: lông ngắn mượt, lông kép, lông xoăn mọc liên tục, lông dài rủ và lông cứng. Mỗi nhóm có một cách tỉa hợp lý riêng, và có những nhóm gần như không nên đụng tông đơ.
Bài này là tấm bản đồ chung cho cả danh mục cắt tỉa. Các bài sau đi sâu vào từng kiểu tỉa cụ thể như teddy, kiểu gấu cho phốc sóc, puppy cut cho shih tzu hay nhổ lông cho schnauzer.
Vì sao phải hiểu kiểu lông trước khi chọn kiểu tỉa
Sợi lông của chó không giống nhau. Có loại mọc tới một độ dài nhất định rồi rụng theo chu kỳ, có loại mọc mãi như tóc người. Có bộ lông chỉ một lớp, có bộ lông hai lớp với lớp dưới mềm như bông và lớp trên dài, cứng hơn. Cùng một đường tông đơ, đặt lên hai bộ lông khác nhau cho ra hai kết quả rất khác.
Groomer lâu năm hay gặp ba tình huống hỏng vì bỏ qua bước này:
- Chủ nuôi muốn phốc sóc "giống teddy" như ảnh một con poodle, cắt sát xong lông mọc lại lởm chởm, có con mấy tháng chưa kín da.
- Chó lông kép bị cạo trọc vì "trời nóng", da ửng đỏ dưới nắng, lớp lông mới mọc lên xơ và lệch màu.
- Schnauzer được cắt tông đơ nhiều năm, lông dần mềm, nhạt màu muối tiêu, không còn dáng sợi cứng ban đầu.
Không lỗi nào trong số đó đến từ tay nghề kém. Chúng đến từ việc chọn kiểu tỉa không hợp với loại lông.
Năm nhóm lông chó thường gặp
| Nhóm lông | Đặc điểm | Giống hay gặp ở Việt Nam | Hướng tỉa hợp lý |
|---|---|---|---|
| Lông ngắn mượt | Sợi ngắn, nằm sát da, rụng quanh năm | Chihuahua lông ngắn, dachshund lông ngắn, chó Phú Quốc, beagle | Gần như không cần tỉa; chải, tắm, cắt móng là đủ |
| Lông kép | Lớp dưới dày mềm, lớp trên dài hơn; thay lông theo mùa | Husky, alaska, phốc sóc, golden, corgi, samoyed | Tỉa gọn viền bằng kéo, chải lấy lông chết; không cạo trọc |
| Lông xoăn mọc liên tục | Lông xoăn, ít rụng ra ngoài, giữ lông chết trong bộ lông nên dễ rối | Poodle các cỡ, bichon frisé, các con lai poodle | Phải cắt định kỳ; hợp với teddy, kiểu cừu, kiểu ngắn đều |
| Lông dài rủ | Sợi dài, mượt, mọc dài theo thời gian | Maltese, yorkshire terrier, shih tzu | Để dài nếu chải được hằng ngày; không thì puppy cut |
| Lông cứng | Lớp ngoài thô, cứng như sợi thép, lớp dưới mềm | Schnauzer, westie, cairn terrier, border terrier | Nhổ lông chết (hand stripping) hoặc tông đơ nếu chấp nhận lông mềm đi |
Còn vài nhóm ít gặp hơn: lông kết dây như puli, komondor (lông tự xoắn thành dây, chăm theo kiểu riêng), và lông "kết hợp" như cocker spaniel, setter: phần thân ngắn, tai, ngực và chân có lông dài rủ gọi là lông viền. Nhiều con lai, nhất là lai poodle, mang bộ lông nửa nọ nửa kia, nên đọc bằng tay chứ đừng chỉ dựa vào tên giống.
Phân biệt nhanh bằng tay
Rẽ lông ở vùng lưng ra bằng ngón tay. Thấy một lớp bông mịn, thường nhạt màu hơn, nằm sát da dưới lớp lông dài hơn: đó là lông kép. Lông xoăn thì sợi tự cuộn, khi ướt co lại và có cảm giác như len. Lông cứng khi miết ngược thấy ráp, sợi bật lại. Lông dài rủ thì mềm, trơn, rẽ ra thấy da ngay mà không có lớp bông. Nhìn sàn nhà cũng là một gợi ý: chó lông kép và lông ngắn rụng thấy rõ, chó lông xoăn hầu như không thấy lông rơi nhưng lông chết lại nằm kẹt trong bộ lông.
Lông xoăn và lông dài: nhóm thực sự cần cắt
Poodle, bichon và maltese là những giống mà nếu không cắt, lông sẽ dài mãi và rối thành tảng. Đây là nhóm làm nên phần lớn công việc của tiệm grooming ở Việt Nam, và cũng là nhóm có nhiều kiểu tỉa nhất.
- Teddy: mặt tròn, mõm tỉa tròn, tai để dài vừa, thân ngắn đều. Đây là kiểu tỉa, không phải giống chó.
- Kiểu cừu (lamb cut): thân ngắn hơn chân, chân để dày như ống, tạo dáng mềm.
- Kiểu ngắn đều (kennel cut, puppy cut): cả người một độ dài, dễ chăm nhất cho người bận.
- Để dài: chỉ hợp khi chủ chải mỗi ngày và đi tắm sấy đều đặn.
Với khí hậu nóng ẩm, kiểu ngắn đều hoặc teddy ngắn giúp lông khô nhanh sau tắm, ít nguy cơ ẩm chân lông. Đó là lý do nhiều groomer gợi ý để ngắn hơn vào mùa mưa và mùa nồm.
Lông kép: tỉa gọn, không cạo
Bộ lông kép tự có cơ chế thay mới: lớp lông dưới rụng mạnh hai đợt một năm, ở xứ nóng có khi rải rác quanh năm. Việc của người chăm là lấy lông chết ra bằng chải, không phải cắt ngắn. Quan điểm phổ biến trong nghề grooming là không cạo trọc chó lông kép, vì lớp lông này giúp cách nhiệt và che da khỏi nắng, cạo sát có thể khiến lông mọc lại chậm, xơ hoặc lốm đốm. Ngoại lệ là khi lông bết nặng không gỡ được hoặc bác sĩ thú y chỉ định vì lý do bệnh da, phẫu thuật.
Những gì được làm với chó lông kép: tỉa gọn bàn chân, tỉa lông kẽ chân cho bằng đệm, tỉa vùng vệ sinh, tỉa gọn viền tai và đường "váy" ở đùi sau cho sạch. Phốc sóc là trường hợp đặc biệt vì chủ nuôi rất chuộng kiểu gấu tròn, có bài riêng trong danh mục này.
Lông cứng và lông ngắn mượt
Lông cứng: chọn giữa nhổ và cắt
Lông cứng của schnauzer và nhiều giống terrier vốn được giữ bằng cách nhổ lông chết đã lỏng chân, gọi là hand stripping. Sợi mới mọc lên vẫn cứng, đúng màu. Cắt tông đơ thì nhanh hơn nhiều nhưng lâu dần lông mềm, xốp và nhạt màu. Không có lựa chọn nào sai, chỉ cần chủ nuôi biết mình đang đổi cái gì lấy cái gì. Bài về schnauzer trong danh mục này đi chi tiết hơn.
Lông ngắn mượt: đừng tỉa cho có
Chó lông ngắn hầu như không cần cắt. Tiệm có khi "tỉa gọn" cho đủ gói dịch vụ, nhưng phần cần làm thật là chải bằng găng cao su hoặc bàn chải lông mềm để lấy lông rụng, tắm khi bẩn, cắt móng, vệ sinh tai. Đừng dùng lược chải lông chết loại có lưỡi cắt trên chó lông ngắn một lớp: không có lớp dưới để lấy, lưỡi dễ cào da.
Những yếu tố khác quyết định kiểu tỉa
Lối sống và thời gian của chủ
Kiểu tỉa đẹp nhất là kiểu chủ giữ được tới lần tỉa sau. Một con maltese để dài mà chủ chỉ chải mỗi tuần một lần thì sau ba tuần sẽ bết sát da, buổi grooming tiếp theo thành buổi cạo. Trước khi chọn kiểu, hãy tự hỏi: mỗi ngày có được mười phút chải không, bao lâu đi tiệm một lần.
Môi trường sống
Chó hay chạy sân cỏ, ra vườn, đi biển thì lông chân và bụng nên ngắn để ít dính hạt cỏ, cát. Chó ở căn hộ máy lạnh, ít ra ngoài thì để dài dễ hơn. Mùa rét miền Bắc, chó lông xoăn cắt quá ngắn sẽ lạnh, nên để dài hơn vài phân so với mùa hè.
Tình trạng lông hiện tại
Kiểu tỉa phụ thuộc vào bộ lông đang có. Nếu sát da đã bết, groomer chỉ còn cách cắt ngắn hơn chỗ bết, dù chủ muốn để dài. Đây là lý do nhiều buổi grooming kết thúc ngắn hơn ảnh mẫu.
Da và tuổi
Chó già da mỏng, chó có tiền sử kích ứng da sau cắt sát thì nên dùng độ dài an toàn hơn, cắt bằng lược cữ (lược gắn vào tông đơ) thay vì lưỡi trần.
Bắt tay làm
Trước buổi tỉa đầu tiên, hoặc khi đổi groomer, làm theo bảng kiểm này:
- Xác định nhóm lông bằng tay, theo mô tả ở trên. Lai nhiều đời thì ghi rõ "lông xoăn mềm", "lông thẳng dài" thay vì tên giống.
- Ghi lại tần suất chải thực tế mỗi tuần, đừng ghi con số lý tưởng.
- Chụp ảnh con chó hiện tại ở bốn góc: chính diện, ngang, sau lưng, từ trên xuống.
- Chọn tối đa hai ảnh mẫu cùng nhóm lông với chó nhà mình.
- Ghi độ dài mong muốn bằng đơn vị đo được (khoảng mấy phân trên thân, chân, đầu).
- Kiểm tra lông bết bằng cách luồn lược răng thưa tới sát da khắp người, nhất là nách, sau tai, bụng.
Dụng cụ tối thiểu nếu chỉ giữ dáng giữa hai lần đi tiệm: một lược kim loại răng thưa – răng dày, một kéo đầu tròn cho vùng mặt và chân, một bàn chải hợp với nhóm lông. Phần chọn tông đơ, kéo, máy sấy được viết riêng ở danh mục dụng cụ.
Khi nào cần người chuyên
Groomer nên làm khi: chó lông xoăn hoặc lông dài cần tạo kiểu, chó lông cứng muốn nhổ lông chết, lông bết sát da cần cạo, chó không chịu đứng yên quanh tông đơ. Bác sĩ thú y nên xem trước khi tỉa khi: da có mảng đỏ, vảy, rụng lông từng mảng, ngứa gãi liên tục, có mùi lạ; lông không mọc lại sau lần cắt trước; chó đau khi chạm vào một vùng nào đó. Tỉa lên vùng da đang viêm vừa đau cho chó vừa che mất dấu hiệu bác sĩ cần nhìn.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết chó nhà mình là lông kép hay lông đơn?
Rẽ lông vùng lưng ra sát da. Nếu thấy một lớp lông bông mịn, ngắn hơn và thường nhạt màu hơn nằm dưới lớp lông ngoài, đó là lông kép. Lông đơn rẽ ra thấy da ngay, không có lớp bông ở giữa.
Chó nào không cần cắt tỉa lông?
Chó lông ngắn mượt như chihuahua lông ngắn, beagle, chó Phú Quốc gần như không cần cắt. Chúng cần chải để lấy lông rụng, tắm khi bẩn, cắt móng và vệ sinh tai, chứ không cần tông đơ.
Teddy là giống chó hay kiểu cắt?
Teddy là kiểu cắt, thường làm trên poodle cỡ nhỏ và các con lai poodle. Đặc trưng là mặt và mõm tỉa tròn, tai để dài vừa, thân ngắn đều, trông giống gấu bông.
Có nên cắt lông chó thật ngắn cho mát vào mùa hè?
Với chó lông xoăn hoặc lông dài, cắt ngắn vừa phải giúp dễ chăm và khô nhanh. Với chó lông kép, cạo trọc không được khuyên dùng vì lông giúp cách nhiệt, che nắng và có thể mọc lại xấu. Chải sạch lông chết lớp dưới mới là cách giúp chó lông kép thoáng hơn.
Bao lâu nên tỉa lông cho chó lông xoăn?
Tham khảo phổ biến là bốn đến tám tuần một lần với poodle và các giống lông xoăn, tuỳ độ dài chủ muốn giữ và việc chải ở nhà. Kiểu càng dài thì càng cần chải nhiều và tỉa đều tay hơn.
