Cắt móng cho chó mèo: cách làm và dấu hiệu móng đã quá dài

Móng chó mèo cần cắt khi đứng yên trên sàn mà đầu móng đã chạm đất, hoặc khi đi trên gạch nghe tiếng lách cách. Với phần lớn chó nuôi trong nhà, khoảng ba đến sáu tuần cắt một lần là mức tham khảo; mèo trong nhà thường cần cắt đầu móng hai đến bốn tuần một lần. Cách làm đúng là cắt từng chút ở phần móng không có mạch máu, giữ chân thú ở tư thế tự nhiên và dừng trước khi thú hoảng.

Bài này là phần tổng quan về móng trong danh mục. Chuyện móng đen khó thấy tuỷ, chuyện lỡ cắt chảy máu và chuyện dùng máy mài được tách thành bài riêng, ở đây chỉ nhắc đủ để nắm bức tranh.

Cấu tạo móng: vì sao cắt sai lại đau

Móng chó mèo không phải tấm sừng mỏng như móng tay người. Nó là một vỏ sừng cong ôm lấy đốt xương cuối của ngón. Bên trong vỏ có phần gọi là tuỷ móng (tiếng Anh là quick), gồm mạch máu và dây thần kinh. Cắt chạm tuỷ thì chảy máu và thú đau thật, không phải làm nũng.

Điểm quan trọng mà nhiều người không biết: tuỷ mọc dài theo móng. Móng để dài lâu ngày thì tuỷ cũng dài ra, lúc đó muốn cắt ngắn ngay một lần là không được. Ngược lại, cắt đều đặn từng ít một thì tuỷ có xu hướng lùi dần vào trong. Đây là lý do groomer luôn khuyên cắt thường xuyên với lượng nhỏ, thay vì để thật dài rồi cắt mạnh một lần.

Móng chó và móng mèo khác nhau thế nào

• Chó: móng luôn lộ ra, chạm đất khi đi. Có thể tự mòn một phần nếu chó đi nhiều trên mặt đường cứng, nhưng chó sống trong căn hộ, đi trên gạch men và nệm thì gần như không mòn.
• Mèo: móng thu vào được, bình thường nằm ẩn trong túi da. Muốn cắt phải ấn nhẹ đệm chân để móng thò ra. Móng mèo trong suốt nên tuỷ hồng dễ thấy hơn ở phần lớn trường hợp.
• Móng huyền (móng đeo, dewclaw): ngón nhỏ mọc cao ở mặt trong chân trước, một số con có cả ở chân sau. Móng này không chạm đất nên không bao giờ mòn, hay bị quên nhất.

Dấu hiệu móng đã quá dài

Không cần thước đo. Chỉ cần nhìn và nghe:

• Chó đứng thẳng trên nền phẳng mà đầu móng đã chạm đất hoặc chỉ cách đất một chút.
• Đi trên gạch men, sàn gỗ nghe lách cách rõ.
• Ngón chân bị đẩy xoè ra hoặc lệch sang bên khi đứng.
• Chó trượt chân nhiều hơn trước, đi rụt rè trên sàn trơn.
• Mèo bị móng mắc vào thảm, rèm, quần áo; khi đi nghe tiếng móng cào sàn.
• Móng huyền cong vòng lại thành gần nửa vòng tròn.

Móng dài không chỉ là chuyện mất thẩm mỹ. Khi móng chạm đất trước đệm chân, mỗi bước đi đẩy ngón chân ngược lên, lâu ngày làm thay đổi tư thế đứng. Móng dài cũng dễ mắc vào khe ván, chăn thảm rồi gãy, rách sát gốc. Với mèo già và móng huyền của chó, móng có thể cong đến mức đâm ngược vào đệm chân, gây viêm. Trường hợp móng đã đâm vào thịt thì không tự cắt nữa, đưa đi bác sĩ thú y.

Bao lâu cắt một lần: bảng tham khảo

Đây là khoảng phổ biến, không phải lịch cố định. Con nào móng mọc nhanh thì rút ngắn. Cách kiểm đơn giản nhất là nghe tiếng móng trên sàn: nghe thấy lách cách là đến lúc.

Cắt móng cho chó: các bước

1. Chọn thời điểm: sau khi chó đã đi dạo, ăn xong, đang lơ mơ. Đừng chọn lúc chó vừa thấy người lạ hay đang phấn khích.
2. Chuẩn bị đủ đồ trong tầm tay: kìm cắt móng đúng cỡ (kiểu kéo hoặc kiểu đầu tròn có lưỡi trượt), đèn sáng, bột cầm máu chuyên dụng cho thú, vài miếng thưởng nhỏ, khăn. Đi lấy đồ giữa chừng là chó bỏ chạy.
3. Tư thế: chó nhỏ cho ngồi trên đùi hoặc trên bàn có thảm chống trượt; chó lớn cho nằm nghiêng trên sàn. Nâng chân theo hướng khớp gập tự nhiên, không kéo chân ra sau hay vặn sang bên.
4. Tách lông: chó lông dài cần vén lông che móng, để thấy rõ đầu móng.
5. Cắt góc: đặt lưỡi kìm vuông góc hoặc hơi chéo theo đường cong móng, cắt từng lát mỏng ở phần đầu móng. Móng trắng thì nhìn thấy phần hồng là tuỷ, dừng cách phần hồng một khoảng.
6. Nhìn mặt cắt: sau mỗi lát, nhìn mặt cắt. Khi lõi giữa bắt đầu chuyển sang màu xám hồng, ẩm, thì dừng.
7. Đừng quên móng huyền, rồi kiểm hết bốn chân.
8. Thưởng và kết thúc khi chó còn bình tĩnh. Không cần cắt đủ bốn chân trong một lần.

Nhiều chủ nuôi chia ra mỗi ngày một chân. Cách này chậm nhưng chó ít sợ, và lần sau dễ hơn hẳn.

Cắt móng cho mèo: ít mà đều

Mèo không cần cắt ngắn như chó. Mục tiêu chỉ là bỏ đầu nhọn để mèo không làm rách đồ, không mắc móng, không cào xước người. Các bước:

1. Cho mèo ngồi trên đùi, lưng mèo tựa vào người, lúc mèo đang buồn ngủ.
2. Cầm một bàn chân, dùng ngón cái và ngón trỏ ấn nhẹ lên trên và dưới đệm chân để móng thò ra.
3. Nhìn phần hồng bên trong móng trong suốt. Chỉ cắt đầu nhọn trắng, cách xa phần hồng.
4. Dùng kìm cỡ nhỏ dành cho mèo hoặc kìm kiểu kéo nhỏ; kìm to dễ ép nát móng mèo.
5. Mèo giãy là dừng. Hai ba móng một lần cũng được.

Một lưu ý: cắt móng không thay được trụ cào. Mèo cào để mài lớp vỏ móng cũ bong ra và để duỗi cơ, nên trong nhà vẫn cần chỗ cho mèo cào. Còn việc mổ bỏ móng mèo là một ca phẫu thuật cắt đốt ngón, không phải làm đẹp, và nhiều hội thú y trên thế giới khuyến cáo không làm vì lý do phúc lợi động vật.

Những sai lầm hay gặp

• Dùng bấm móng tay người cho chó: lưỡi cong của bấm người ép dẹt móng chó, làm móng tách lớp, toè đầu. Mèo con móng rất mỏng thì có người dùng được, nhưng kìm cho thú vẫn an toàn hơn.
• Kìm cùn: kìm cùn bóp nát móng thay vì cắt, gây đau và làm móng nứt dọc. Lưỡi kìm phải sắc, thay khi thấy mặt cắt bị xơ.
• Cắt một nhát thật sâu để "xong cho nhanh": đây là cách nhanh nhất để chạm tuỷ.
• Giữ chân sai hướng: kéo chân chó ra sau hoặc dang rộng sang bên làm khớp vai, khớp hông đau, nhất là chó già. Thú giãy vì đau khớp chứ không phải vì sợ kìm.
• Đè chặt, la mắng: lần sau thú thấy kìm là bỏ chạy. Thú đã sợ thì làm chậm lại từ đầu, không ép.
• Quên móng huyền: chính là móng hay mọc cong vào thịt nhất.

Bắt tay làm

Dụng cụ tối thiểu

• Một kìm cắt móng đúng cỡ với thú, lưỡi sắc.
• Bột cầm máu chuyên dụng cho thú cưng, để sẵn, nắp mở.
• Đèn bàn hoặc đèn pin nhỏ để soi móng.
• Thảm cao su chống trượt nếu cắt trên bàn.
• Đồ thưởng nhỏ, vụn, ăn nhanh.

Bảng kiểm mỗi lần

• Nghe móng trên sàn, nhìn tư thế ngón chân.
• Kiểm đủ móng huyền, cả ở chân sau nếu có.
• Xem có móng nứt, móng gãy, móng đổi màu bất thường.
• Xem đệm chân, kẽ ngón có vết đỏ, sưng, dị vật.
• Ghi ngày cắt vào lịch, để biết nhịp mọc móng của con mình.

Khi nào cần người chuyên

Tìm groomer có kinh nghiệm khi: thú quá sợ, cắn hoặc vùng vẫy nguy hiểm; móng đã dài lâu ngày và tuỷ dài theo; chó móng đen mà chủ chưa tự tin. Groomer làm hằng ngày quen tay giữ thú và quen đọc mặt cắt.

Đi bác sĩ thú y khi: móng đâm vào đệm chân; móng gãy sát gốc, lộ tuỷ; chảy máu không cầm được; ngón chân sưng, có mủ, có mùi; móng nhiều ngón cùng lúc giòn, bong, đổi màu bất thường; thú tự nhiên đi khập khiễng. Trường hợp thú quá hoảng sợ, việc có dùng an thần hay không là quyết định của bác sĩ thú y, chủ nuôi không tự cho uống gì.