Vệ sinh tai chó mèo: nên làm gì và tuyệt đối không làm gì

Vệ sinh tai chó mèo ở nhà chỉ nên là lau sạch phần nhìn thấy được: mặt trong vành tai và miệng lỗ tai, bằng bông gòn hoặc gạc thấm dung dịch vệ sinh tai dành cho thú cưng. Không chọc tăm bông sâu vào ống tai, không dùng cồn, nước oxy già, dầu ăn hay các loại thuốc của người. Tai khoẻ thì gần như không cần làm gì; tai có mùi hôi, dịch nâu đen, đỏ, thú lắc đầu gãi liên tục là dấu hiệu phải đưa đi bác sĩ thú y, không phải là lúc lau mạnh tay hơn.

Ống tai chó mèo khác tai người ở đâu

Ống tai chó mèo có hình gần như chữ L: đi thẳng xuống một đoạn (ống dọc), rồi bẻ ngoặt vào trong (ống ngang) trước khi tới màng nhĩ. Cấu tạo này làm hai việc. Một là che chắn màng nhĩ khá tốt, tăm bông khó chạm tới. Hai là làm ráy tai và nước khó thoát ra ngoài, nhất là ở chó tai cụp, tai nhiều lông.

Tai khoẻ có cơ chế tự làm sạch: lớp da lót ống tai di chuyển chậm ra phía ngoài, mang theo ráy tai và bụi. Vì vậy, với nhiều con tai đứng, lông ngắn, chủ chỉ cần nhìn và ngửi mỗi tuần, lau vành tai khi thấy bẩn.

Những con dễ có chuyện ở tai

• Chó tai cụp dài: cocker, poodle, beagle, golden retriever, shih tzu, maltese.
• Chó có nhiều lông trong ống tai: poodle, schnauzer, shih tzu, bichon.
• Chó hay bơi, tắm nhiều, sống ở nơi nồm ẩm.
• Chó mèo có da nhạy cảm, hay bị ngứa ở các vùng khác trên người.
• Mèo tai cụp (Scottish Fold) với ống tai hẹp; mèo lông dài có ráy tai nhiều hơn.

Tai bình thường và tai có vấn đề

Dịch nâu đen như bã cà phê, nhất là ở mèo và chó con, là hình ảnh hay gặp khi có ve tai, nhưng nấm và vi khuẩn cũng có thể cho dịch sẫm màu. Nhìn bằng mắt thường không phân biệt được. Chỉ bác sĩ thú y soi ống tai và lấy mẫu dịch mới biết nguyên nhân, từ đó mới chọn cách điều trị. Tự mua thuốc nhỏ tai theo phỏng đoán có thể làm sai hướng, và nguy hiểm nếu màng nhĩ đã thủng.

Lau tai đúng cách ở nhà

1. Chuẩn bị: bông gòn miếng hoặc gạc mềm, dung dịch vệ sinh tai dành cho thú cưng (hỏi bác sĩ thú y loại hợp với con mình), khăn, đồ thưởng.
2. Nhìn và ngửi trước. Thấy dấu hiệu ở cột "cần đưa đi khám" thì dừng, không lau, để bác sĩ còn nhìn được tình trạng thật.
3. Lật vành tai nhẹ nhàng, giữ đầu thú ổn định bằng tay kia.
4. Thấm ẩm bông bằng dung dịch, không để nhỏ giọt.
5. Lau mặt trong vành tai và các nếp gấp ở miệng lỗ tai, đi từ trong ra ngoài. Chỉ lau tới chỗ ngón tay quấn bông tự nhiên chạm tới.
6. Thay bông mới khi bông bẩn. Mỗi tai một miếng riêng.
7. Lau khô bằng bông khô.
8. Thưởng, kể cả khi mới làm xong một tai.

Có những quy trình rửa ống tai bằng cách đổ dung dịch vào tai rồi xoa gốc tai. Việc này nên làm theo hướng dẫn trực tiếp của bác sĩ thú y sau khi đã kiểm tra màng nhĩ, không tự làm khi tai đang có vấn đề.

Những điều không nên làm

• Không chọc tăm bông vào sâu. Tăm bông đẩy ráy tai vào trong ống ngang, nén thành cục, và có thể làm trầy da lót ống tai. Tăm bông chỉ dùng để lau các nếp gấp nhìn thấy được ở vành tai.
• Không dùng cồn, nước oxy già: làm khô và rát da ống tai, đau khi tai đang viêm.
• Không đổ dầu ăn, dầu dừa, giấm, nước muối tự pha vào tai. Môi trường ẩm dầu có thể làm tình trạng nấm nặng thêm.
• Không dùng thuốc nhỏ tai của người hoặc thuốc nhỏ tai của con khác trong nhà.
• Không vệ sinh tai quá thường xuyên khi tai khoẻ. Lau quá nhiều có thể kích ứng da, làm tai tiết ráy nhiều hơn.
• Không tự nhổ lông trong ống tai khi chưa được hướng dẫn (xem bài riêng về lông trong tai).
• Không dùng tinh dầu cho tai mèo dưới bất cứ hình thức nào; nhiều loại tinh dầu độc với mèo.

Tắm, bơi và mùa nồm: giữ tai khô

Nước đọng trong ống tai là điều kiện tốt cho nấm và vi khuẩn. Ở Việt Nam, thời điểm tai chó hay có chuyện là mùa mưa và mùa nồm miền Bắc, khi lông và tai khó khô.

• Khi tắm, che tai bằng một miếng bông gòn lớn đặt hờ ở miệng lỗ tai, nhớ lấy ra sau khi tắm.
• Không xối vòi nước thẳng vào đầu; lau mặt bằng khăn ướt.
• Sau khi tắm hoặc bơi, lau khô vành tai và miệng lỗ tai bằng khăn, bông khô.
• Khi sấy, để luồng gió ấm hướng qua vành tai, không thổi thẳng vào ống tai ở cự ly gần.

Bắt tay làm

Lịch kiểm tai tham khảo

• Mỗi tuần: lật vành tai, nhìn, ngửi. Mất mười giây mỗi bên.
• Sau mỗi lần tắm, bơi, đi mưa: lau khô vành tai.
• Khi thấy bẩn ở vành tai: lau bằng bông thấm dung dịch.
• Chó tai cụp, nhiều lông: kiểm kỹ hơn, có thể hai lần mỗi tuần vào mùa ẩm.

Khi nghi có vấn đề, chủ làm được gì

• Ngưng lau, giữ tai khô.
• Chụp ảnh bên trong vành tai dưới ánh sáng tốt.
• Ghi lại: bắt đầu từ bao giờ, thú lắc đầu nhiều đến đâu, một tai hay hai tai, gần đây có tắm, bơi, đổi sản phẩm gì không.
• Không để thú gãi rách tai; hỏi bác sĩ thú y cách hạn chế gãi.
• Đặt lịch khám.

Khi nào cần người chuyên

Bác sĩ thú y: mọi trường hợp có mùi hôi, dịch nâu đen hoặc có mủ, đỏ sưng, đau khi chạm, lắc đầu và gãi liên tục, nghiêng đầu, mất thăng bằng, vành tai phồng như túi nước. Viêm tai để lâu có thể lan sâu vào tai giữa và khó chữa hơn nhiều.

Groomer: vệ sinh tai thường là một phần của buổi grooming trọn gói, và groomer có thể tỉa gọn lông quanh miệng lỗ tai để tai thông thoáng. Nhưng groomer không chẩn đoán bệnh tai; một groomer tốt sẽ báo cho chủ khi thấy tai có dấu hiệu lạ thay vì tự xử lý.