Kiểu tỉa trình diễn (show cut) là kiểu tỉa theo chuẩn giống, dùng cho chó dự thi chó đẹp, nơi giám khảo so con chó với bản mô tả lý tưởng của giống đó. Tỉa sáng tạo (creative grooming) thì ngược lại: không theo chuẩn nào, dùng kéo và màu để tạo hình, chủ yếu xuất hiện ở các cuộc thi của giới groomer và trong ảnh. Cả hai đều cần tay nghề cao và bộ lông được nuôi công phu; với chó nhà, chúng thường được chuyển thể thành phiên bản đơn giản hơn.
Chuẩn giống và kiểu tỉa trình diễn
Mỗi giống chó được công nhận có một bản chuẩn giống do các tổ chức như AKC (Mỹ) hay FCI (liên đoàn chó giống quốc tế) công bố. Chuẩn mô tả dáng, đầu, tai, đuôi, bộ lông, và với một số giống, quy định cả kiểu tỉa được phép mang vào sàn thi.
Mục tiêu của kiểu tỉa trình diễn là làm nổi cấu trúc cơ thể theo đúng chuẩn, che bớt khuyết điểm nhỏ, chứ không phải làm cho "dễ thương". Groomer trình diễn giỏi phải hiểu giải phẫu chó: vai đặt thế nào, lưng thẳng hay dốc, góc chân sau ra sao, rồi dùng lông để làm rõ những đường đó.
Một vài kiểu trình diễn nổi tiếng
| Giống | Kiểu tỉa trình diễn | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Poodle | Continental, English Saddle; chó dưới một tuổi dùng kiểu Puppy | Mặt, bàn chân cạo trơn; có những vùng cạo xen vùng lông dày tỉa tròn; bờm ngực và chỏm đầu lớn |
| Bichon frisé | Tỉa kéo toàn thân | Đầu tròn như quả cầu, đường viền mềm, lông trắng bồng |
| Schnauzer, nhiều giống terrier | Nhổ lông bằng tay | Thân gọn ôm sát, lông mày và râu rõ nét, chân có lông viền |
| Bedlington terrier | Tỉa kéo tạo dáng | Dáng như cừu non, lưng cong, đầu thuôn hình quả lê |
| Shih tzu, maltese, yorkshire | Để dài tự nhiên | Lông rủ chạm đất, rẽ ngôi giữa lưng, chỏm đầu buộc nơ |
| Chó lông kép như golden, phốc sóc | Tỉa gọn tự nhiên | Chỉ chỉnh viền, chân, tai; giữ dáng bộ lông vốn có |
Kiểu tỉa trình diễn của poodle có nguồn gốc gắn với lịch sử poodle là chó tha mồi dưới nước ở châu Âu. Cách giải thích phổ biến là lông được cạo bớt để chó bơi nhẹ hơn, chừa lông ở ngực và khớp để giữ ấm. Đây là cách kể quen thuộc trong giới chơi chó, nhiều sách nhắc tới, nhưng nên hiểu như giai thoại về nguồn gốc hơn là sử liệu chính xác.
Chuẩn bị một con chó trình diễn
Bộ lông của chó thi không thể tạo ra trong một buổi. Nó là kết quả của nhiều tháng, có khi nhiều năm:
- Lông dài được chải và dưỡng gần như mỗi ngày; nhiều con được quấn lông vào giấy hay túi bảo vệ giữa các kỳ thi để lông không gãy.
- Chó lông cứng được nhổ lông theo lịch, để vào đúng ngày thi bộ lông ở độ đẹp nhất.
- Poodle trình diễn được nuôi bờm và chỏm đầu rất dài, chỉ cần một tai nạn gãy lông là ảnh hưởng nhiều tháng chuẩn bị.
- Ngày thi, groomer làm việc nhiều giờ: tắm, sấy, tỉa lại từng đường, xịt giữ nếp theo quy định của giải.
Mỗi tổ chức và mỗi giải có quy định riêng về những gì được và không được dùng lên lông chó khi thi, chẳng hạn hạn chế phẩm màu hay chất làm thay đổi kết cấu lông. Người muốn dự thi phải đọc quy chế của chính giải đó.
Chó nhà có nên tỉa kiểu trình diễn
Được, nhưng cái giá là thời gian chăm sóc. Poodle cạo mặt và bàn chân định kỳ mỗi một hai tuần thì mới sạch, vùng cạo da dễ kích ứng nếu lưỡi không phù hợp. Bờm lớn phải chải từng lớp. Ở khí hậu nóng ẩm, khối lông dày giữ ẩm lâu, mùa nồm càng khó chăm.
Vì vậy nhiều groomer dùng các phiên bản đơn giản hoá:
- Kiểu cừu (lamb): thân ngắn đều, chân dày hơn, mặt và bàn chân có thể cạo hoặc tỉa tròn.
- Kiểu thể thao (sporting clip): lông ngắn đều sát dáng, chỏm đầu tỉa gọn. Đây cũng là một kiểu được chuẩn poodle của AKC chấp nhận ở một số hạng thi không cạnh tranh chính.
- Continental biến thể: giữ nét cạo xen khối tròn ở chân và đuôi nhưng làm ngắn, dễ chăm hơn bản thi.
Tỉa sáng tạo là gì
Tỉa sáng tạo là dùng kéo, tông đơ và màu nhuộm dành cho thú cưng để tạo hình trên lông chó: hoa văn, hình con vật, màu sắc rực rỡ. Nó phát triển mạnh trong giới groomer ở Mỹ và châu Á, xuất hiện ở các hạng mục sáng tạo của nhiều cuộc thi grooming và trên mạng xã hội. Chó tham gia thường là poodle lông trắng, vì lông xoăn tạo khối được và nhận màu rõ.
Gần với tỉa sáng tạo là phong cách châu Á (Asian fusion): đầu và chân tỉa tròn to, mắt lộ rõ, dáng như thú bông hoạt hình. Phong cách này phổ biến ở Việt Nam qua các kiểu teddy đầu tròn, không cần màu nhuộm.
Những tranh luận về tỉa sáng tạo
Tỉa sáng tạo gây tranh cãi, chủ yếu ở ba điểm:
- Thời gian trên bàn: một tác phẩm phức tạp có thể kéo dài nhiều giờ, có khi chia nhiều buổi. Chó phải chịu đứng lâu, nghe tiếng máy lâu.
- Màu nhuộm: chỉ được dùng loại làm riêng cho thú cưng, không bao giờ dùng thuốc nhuộm tóc người. Ngay cả màu cho thú cưng cũng có thể gây kích ứng ở con có da nhạy cảm, nên cần thử trên một vùng nhỏ trước. Vùng quanh mắt, mũi, miệng, vết thương thì không nhuộm.
- Ý nghĩa với con vật: người phản đối cho rằng chó không được lợi gì; người ủng hộ cho rằng nếu chó quen và thoải mái, đó chỉ như một kiểu tỉa khác. Nhiều groomer làm sáng tạo đặt quy tắc riêng: chỉ làm với chó đã được làm quen lâu, dừng ngay khi chó có dấu hiệu căng thẳng.
Một số nơi trên thế giới có quy định hạn chế việc nhuộm màu động vật. Người làm nghề nên tìm hiểu quy định nơi mình làm việc.
Bắt tay làm
Chủ nuôi muốn chó mang một kiểu lấy cảm hứng từ trình diễn có thể đi theo các bước:
- Tìm ảnh kiểu trình diễn chuẩn của đúng giống chó mình, rồi hỏi groomer phiên bản nào phù hợp chó nhà.
- Thẳng thắn về thời gian chải mỗi tuần mình có. Kiểu càng giống bản thi càng tốn công.
- Nếu có vùng cạo trơn như mặt, bàn chân, hỏi groomer cách phát hiện kích ứng da sau cạo.
- Nếu muốn nhuộm màu nhỏ dịp lễ, hỏi rõ loại màu dùng, thử trên một vùng nhỏ trước, tránh hoàn toàn vùng mặt.
Người theo nghề muốn học tỉa trình diễn nên học theo từng giống, bắt đầu từ chuẩn giống, và tìm cơ hội phụ việc cho người đang chuẩn bị chó thi. Phần học nghề và các cuộc thi grooming được viết ở danh mục nghề groomer.
Khi nào cần người chuyên
Kiểu trình diễn và tỉa sáng tạo đều là việc của groomer có tay nghề với giống chó đó; không nên tự thử ở nhà trên vùng mặt hay vùng cạo trơn. Đưa đến bác sĩ thú y khi: da vùng cạo nổi mẩn, đỏ kéo dài; sau khi nhuộm thấy ngứa, sưng, chó gãi cọ liên tục; da có tổn thương trước khi định tỉa hay nhuộm.
Câu hỏi thường gặp
Show cut là gì?
Show cut là kiểu tỉa trình diễn theo chuẩn giống, dùng cho chó dự thi chó đẹp. Mục tiêu là làm nổi cấu trúc cơ thể đúng chuẩn của giống, chứ không phải tạo dáng dễ thương.
Poodle đi thi được cắt kiểu gì?
Theo chuẩn giống poodle của AKC, chó trưởng thành dự thi thường mang kiểu Continental hoặc English Saddle, chó dưới một tuổi mang kiểu Puppy. Một số hạng thi không cạnh tranh chính chấp nhận kiểu thể thao ngắn đều.
Nhuộm lông chó có an toàn không?
Chỉ nên dùng màu nhuộm làm riêng cho thú cưng, không bao giờ dùng thuốc nhuộm tóc người. Nên thử trên một vùng nhỏ, tránh vùng mặt, và dừng lại nếu da đỏ, ngứa; có dấu hiệu dị ứng thì đưa đi bác sĩ thú y.
Tỉa sáng tạo cho chó là gì?
Là cách dùng kéo, tông đơ và màu cho thú cưng để tạo hình nghệ thuật trên lông chó, thường xuất hiện ở hạng mục sáng tạo của các cuộc thi grooming. Kiểu này không theo chuẩn giống và còn nhiều tranh luận về phúc lợi của con vật.
Chó nhà có nên cắt kiểu trình diễn không?
Có thể, nhưng tốn rất nhiều công chải và cạo định kỳ. Nhiều groomer gợi ý phiên bản đơn giản như kiểu cừu hay kiểu thể thao để giữ nét đẹp mà dễ chăm hơn.
