Hơi thở chó mèo có mùi nhẹ là bình thường, nhưng hôi nặng, kéo dài là dấu hiệu răng miệng có vấn đề, thường là cao răng và viêm lợi. Cần đưa đi bác sĩ thú y khi thấy cao răng vàng nâu bám dày ở chân răng, lợi đỏ hoặc chảy máu, răng lung lay, thú nhai một bên, chảy dãi, cào mõm hay bỏ đồ ăn cứng. Cao răng đã cứng thì bàn chải không lấy được, và việc cạo vôi răng là của bác sĩ thú y, làm có gây mê để làm sạch cả phần dưới lợi.
Bài này nói về nhận biết và quyết định đi khám. Cách tập đánh răng hằng ngày nằm ở bài riêng trong danh mục.
Cao răng hình thành thế nào
Sau mỗi bữa ăn, vi khuẩn trong miệng tạo một lớp màng mềm bám lên răng gọi là mảng bám. Lớp này không được lấy đi sẽ ngấm khoáng chất từ nước bọt và cứng dần thành cao răng, còn gọi là vôi răng. Cao răng sần sùi nên càng giữ thêm mảng bám, lớp này chồng lên lớp kia.
Phần nhìn thấy trên mặt răng chỉ là phần nổi. Thứ gây hại nhiều nhất là vi khuẩn lấn xuống dưới đường viền lợi, nơi mắt thường không thấy: lợi viêm, túi lợi sâu ra, mô giữ răng và xương ổ răng bị phá dần. Giai đoạn đầu (viêm lợi) còn đảo ngược được. Khi mô quanh răng đã bị phá thì mất đi không lấy lại được, chỉ có thể kiểm soát để không nặng thêm.
Hôi miệng: từ đâu ra
Mùi hôi miệng ở chó mèo phần lớn đến từ vi khuẩn trong mảng bám và túi lợi. Nhưng không phải lúc nào cũng vậy:
- Răng miệng: cao răng, viêm lợi, răng gãy, răng sâu chân, thức ăn mắc kẹt giữa răng chen chúc ở chó nhỏ.
- Dị vật: mẩu xương, que, sợi chỉ mắc trong miệng.
- Vùng mũi họng: viêm mũi, chảy dịch mũi.
- Bệnh toàn thân: một số bệnh như bệnh thận, tiểu đường có thể làm hơi thở có mùi lạ (mùi khai, mùi ngọt như trái cây). Đây là lý do hôi miệng kèm uống nhiều, tiểu nhiều, sụt cân cần khám tổng quát chứ không chỉ khám răng.
- Thói quen: chó ăn phân, gặm rác.
Xịt thơm miệng, bánh thơm miệng chỉ che mùi. Che mùi thì chủ dễ chịu hơn nhưng bỏ lỡ tín hiệu cơ thể thú đang báo.
Bảng dấu hiệu: theo dõi hay đi khám
| Dấu hiệu | Mức độ | Nên làm |
|---|---|---|
| Hơi thở mùi nhẹ, răng trắng, lợi hồng | Bình thường | Duy trì đánh răng, khám định kỳ |
| Vệt vàng mỏng ở chân răng, lợi hồng | Mảng bám sớm | Đánh răng đều; nhắc bác sĩ xem ở lần khám tới |
| Cao răng nâu bám dày, lợi đỏ viền | Viêm lợi, cao răng | Đặt lịch khám răng |
| Lợi chảy máu, tụt lợi, răng lung lay, hôi nặng | Bệnh nha chu | Khám sớm |
| Sưng má, sưng dưới mắt, chảy mủ | Có thể áp xe chân răng | Khám ngay |
| Bỏ ăn, nhai một bên, chảy dãi, cào mõm | Đau miệng | Khám ngay |
| Mèo: vệt đỏ ở chân răng, răng như bị "ăn mòn" sát lợi | Có thể tiêu răng ở mèo | Khám răng |
Mèo giấu đau răng rất giỏi
Mèo có bản năng che giấu đau đớn. Nhiều con vẫn ăn đều dù răng đã có bệnh nặng, chỉ nuốt chửng thay vì nhai. Ở mèo có hai vấn đề hay gặp mà chủ khó tự thấy: tiêu răng (răng bị tiêu mòn dần, thường bắt đầu ở sát đường viền lợi) và viêm lợi miệng nặng ở một số con. Dấu hiệu gián tiếp: mèo đến bát ăn rồi bỏ đi, ăn rơi vãi, nghiêng đầu khi nhai, ít tự liếm lông nên lông xơ bết, kêu khi ngáp. Gặp những dấu hiệu này, hãy đưa mèo đi khám răng dù hơi thở chưa hôi lắm.
Cạo vôi răng: gây mê và không gây mê
Đây là chủ đề nhiều chủ nuôi băn khoăn, vì sợ gây mê. Cần nói rõ:
Làm sạch răng có gây mê tại phòng khám
Bác sĩ thú y thường đánh giá sức khoẻ trước (khám, có thể xét nghiệm máu), sau đó gây mê, đặt ống thở để bảo vệ đường thở. Thú nằm yên cho phép bác sĩ làm sạch cả mặt trong răng và phần dưới lợi, đo độ sâu túi lợi, kiểm tra từng răng, chụp phim răng nếu có điều kiện, và xử lý răng hỏng. Gây mê luôn có rủi ro, nhưng được bác sĩ đánh giá và theo dõi trong suốt quá trình.
"Cạo vôi không gây mê"
Một số nơi quảng cáo cạo vôi răng không gây mê, thường làm bằng dụng cụ cạo trên thú tỉnh. Hội Nha khoa Thú y Hoa Kỳ (AVDC) có khuyến cáo phản đối cách làm này. Lý do chính: chỉ cạo được phần nhìn thấy trên mặt răng, không làm sạch được dưới lợi nơi bệnh thực sự nằm; răng trông trắng làm chủ yên tâm trong khi bệnh vẫn tiến triển; dụng cụ sắc trong miệng thú đang cử động có thể gây thương tích; và việc giữ thú tỉnh để cạo gây căng thẳng.
Đây không phải việc groomer làm, cũng không phải việc chủ nuôi tự làm tại nhà bằng dụng cụ cạo mua về. Có lo ngại về gây mê, hãy nói chuyện thẳng với bác sĩ thú y về tình trạng sức khoẻ cụ thể của con mình.
Sau khi làm sạch răng
- Theo đúng hướng dẫn chăm sóc và ăn uống của bác sĩ trong những ngày đầu.
- Bắt đầu hoặc quay lại thói quen đánh răng khi bác sĩ cho phép; lúc này răng sạch là thời điểm tốt nhất để giữ.
- Hẹn lịch kiểm tra theo gợi ý của bác sĩ. Chó nhỏ, mèo có tiền sử bệnh răng có thể cần kiểm thường hơn.
Bắt tay làm
Kiểm miệng mỗi tuần, 30 giây
- Ngửi hơi thở: có đổi khác so với tuần trước?
- Nâng môi hai bên, nhìn răng hàm trên phía sau: có vệt vàng nâu?
- Nhìn đường viền lợi: hồng đều hay có viền đỏ?
- Có răng gãy, mẻ, đổi màu xám?
- Thú có ăn bình thường, nhai cả hai bên?
Ghi lại trước khi đi khám
Chụp ảnh răng dưới ánh sáng tốt, ghi thời điểm bắt đầu thấy hôi miệng, có thay đổi cách ăn không, có uống nước nhiều hơn không. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá nhanh hơn.
Khi nào cần người chuyên
Bác sĩ thú y: mọi trường hợp cao răng bám dày, lợi đỏ chảy máu, răng lung lay, gãy, hôi miệng nặng, sưng mặt, đau khi ăn; mèo có dấu hiệu nuốt chửng, bỏ bát. Bác sĩ cũng là người tư vấn có nên dùng sản phẩm hỗ trợ chăm răng nào, phù hợp với con mình.
Groomer: có thể báo cho chủ khi thấy răng có vấn đề trong lúc làm đẹp vùng mặt, nhưng không cạo vôi răng và không chẩn đoán.
Câu hỏi thường gặp
Chó bị hôi miệng là do đâu?
Phần lớn do vi khuẩn trong mảng bám, cao răng và viêm lợi. Cũng có thể do dị vật mắc trong miệng, bệnh vùng mũi họng hoặc một số bệnh toàn thân. Hôi miệng nặng kéo dài nên đưa đi bác sĩ thú y khám.
Có tự cạo vôi răng cho chó ở nhà được không?
Không nên. Cạo vôi răng là việc của bác sĩ thú y. Dụng cụ cạo trên thú đang tỉnh có thể gây thương tích và chỉ làm sạch phần nhìn thấy, không xử lý được phần dưới lợi nơi bệnh thực sự nằm.
Cạo vôi răng không gây mê có tốt không?
Hội Nha khoa Thú y Hoa Kỳ khuyến cáo không nên làm, vì cách này không làm sạch dưới lợi, có thể che giấu bệnh và gây căng thẳng cho thú. Làm sạch răng có gây mê tại phòng khám cho phép kiểm tra và xử lý đầy đủ.
Mèo bị bệnh răng có dấu hiệu gì?
Mèo hay giấu đau: nuốt chửng thay vì nhai, đến bát rồi bỏ đi, ăn rơi vãi, nghiêng đầu khi nhai, ít tự chải lông, chảy dãi. Có những dấu hiệu này nên đưa mèo đi khám răng.
Bao lâu nên khám răng cho chó mèo?
Ít nhất mỗi năm một lần trong lần khám sức khoẻ định kỳ. Chó nhỏ, mèo có tiền sử bệnh răng có thể cần khám thường hơn theo gợi ý của bác sĩ thú y.
