Lưỡi tông đơ cắt lông thú được đánh số theo quy ước chung của ngành: số càng lớn, lông càng ngắn. Lưỡi số 10, loại phổ biến nhất, để lại khoảng 1,5–2 mm lông; lưỡi số 7F khoảng 3 mm; số 5F khoảng 6 mm; số 4F khoảng 9–10 mm; còn số 30, 40 cắt gần sát da, chủ yếu dùng trong phòng khám. Muốn để lông dài hơn nữa thì gắn lược chụp lên lưỡi. Các con số dưới đây là tham khảo, mỗi nhà sản xuất có chênh nhau chút ít.
Bảng lưỡi tông đơ và độ dài lông để lại
| Số lưỡi | Độ dài lông để lại (khoảng, tham khảo) | Hay dùng cho |
|---|---|---|
| 40 | dưới 0,3 mm, gần như sát da | chuẩn bị da trước phẫu thuật ở phòng khám; groomer dùng rất hạn chế |
| 30 | khoảng 0,5 mm | lưỡi nền để gắn lược chụp; đôi khi tỉa đệm chân |
| 15 | khoảng 1,2 mm | mặt và chân kiểu poodle cạo gọn |
| 10 | khoảng 1,5–2 mm | vùng vệ sinh, bụng, đệm chân, cạo lông bết; lưỡi đa năng nhất |
| 9 | khoảng 2 mm | giống số 10, để dày hơn một chút |
| 8½ | khoảng 2,8 mm | thân với lông ngắn mùa nóng |
| 7F | khoảng 3 mm | thân kiểu gọn, schnauzer dáng thú cưng |
| 5F | khoảng 6 mm | thân kiểu ngắn vừa |
| 4F | khoảng 9–10 mm | thân kiểu để dài vừa |
| 3F | khoảng 13 mm | thân kiểu bồng, chó lông xoăn mùa lạnh |
Lưu ý: cùng một lưỡi, cắt ngược chiều lông sẽ ra ngắn hơn hẳn cắt xuôi chiều, có khi bằng một lưỡi ngắn hơn một hai bậc. Lông xoăn dày, lông mảnh, lông đã sấy thẳng hay còn xoăn cũng cho kết quả khác nhau. Luôn thử ở vùng khuất trước.
Chữ F và lưỡi răng thưa: khác biệt quan trọng
Chữ F sau số lưỡi viết tắt finish hoặc full tooth: các răng của lưỡi xếp đều, khít. Lưỡi này cắt mịn, ít để lại vệt, và an toàn hơn trên da lỏng.
Lưỡi không có F, gọi là lưỡi răng thưa (skip tooth), có những răng dài và ngắn xen kẽ. Nó cắt nhanh qua lông dày, nhưng khe hở lớn giữa các răng có thể kẹp da mỏng, nếp da, mép tai, núm vú. Vì vậy người mới nên dùng lưỡi F. Đặc biệt, không dùng lưỡi răng thưa để cạo lông bết sát da: da dưới lớp bết thường căng, mỏng, dễ bị kẹp rách.
Lược chụp: để lông dài mà không phải mua thêm lưỡi
Lược chụp là khung nhựa hoặc kim loại gắn ngoài lưỡi, giữ lưỡi cách da một khoảng cố định. Thông thường lược chụp gắn trên lưỡi số 10 hoặc 30, tuỳ thiết kế. Bộ lược chụp phủ được từ vài milimét đến vài centimét, tiện cho kiểu teddy, kiểu gấu, nơi cần để lông dài đều trên thân.
Lược chụp có giới hạn: trên lông chưa chải tơi hoặc còn rối, lược chụp mắc lại, giật lông, để lại vệt lởm chởm. Vì vậy lông phải được tắm, sấy thẳng và chải sạch rối trước khi cắt. Lược chụp kim loại bền và ít cong hơn loại nhựa mỏng.
Thân máy: loại động cơ, có dây hay pin
Ba kiểu động cơ hay gặp
- Động cơ quay (rotary): khoẻ, dùng được với nhiều loại lưỡi, cắt qua lông dày, xoăn. Là loại phổ biến nhất trong tiệm.
- Động cơ nam châm rung (magnetic): nhẹ, rẻ, nhanh, nhưng yếu với lông dày và dễ nóng lưỡi. Hợp tỉa nhẹ.
- Động cơ trục lắc (pivot): lực mạnh ở tốc độ thấp, êm hơn, hợp lông dày, bết, thú nhạy tiếng ồn.
Có dây hay dùng pin
Máy pin tiện cho thú nhát vì không có dây vướng, nhưng phải để ý lực giảm khi pin yếu, lúc đó dễ giật lông. Máy có dây ổn định, hợp cắt toàn thân. Tông đơ nhỏ loại tỉa chi tiết, lưỡi cố định cỡ nhỏ, dành cho đệm chân, mặt, vùng vệ sinh.
Tông đơ của người có dùng được không
Tông đơ cắt tóc người được thiết kế cho tóc thẳng, thưa hơn lông thú nhiều. Trên lông chó mèo, nó nhanh nóng, kẹt, giật lông, lưỡi không thay được theo hệ số chuẩn. Có thể dùng tạm để tỉa một chỗ nhỏ trên lông ngắn, còn cắt thân thì nên dùng tông đơ dành cho thú.
Lưỡi nóng và các vết rát sau cạo
Lưỡi chạy lâu sẽ nóng lên, và da thú cảm nhận nhiệt kém hơn ta nghĩ cho tới khi đã bị rát. Groomer kiểm tra bằng cách áp mặt lưỡi vào mặt trong cổ tay vài giây. Thấy ấm rõ là phải dừng.
- Xịt dung dịch làm mát lưỡi chuyên dụng, hoặc thay sang lưỡi thứ hai trong khi lưỡi kia nguội. Lưỡi gốm thường giữ mát lâu hơn lưỡi thép.
- Gỡ lông kẹt giữa hai mặt lưỡi; lông kẹt làm lưỡi ma sát và nóng nhanh.
- Cho dầu bôi trơn đúng loại, vài giọt giữa hai mặt lưỡi, chạy máy rồi lau dầu thừa.
Vết rát do tông đơ (clipper burn) thường thấy ở vùng vệ sinh, bụng, mặt trong đùi, sau khi cạo bằng lưỡi ngắn. Da đỏ, thú liếm hoặc ngồi lết. Nguyên nhân hay gặp: lưỡi nóng, lưỡi cùn phải đi nhiều lần, cạo ngược chiều lông ở chỗ da mỏng, hoặc lưỡi quá ngắn. Vết đỏ nhẹ thường lặn sau một hai ngày nếu giữ khô và không cho liếm. Nếu da trầy, rỉ dịch, sưng, hoặc thú liếm không ngừng, nên đưa đi bác sĩ thú y.
Những vùng phải căng da và đi chậm
- Nách và bẹn: da lỏng, gấp nếp. Nâng chân lên, dùng tay kia căng phẳng da trước khi đưa lưỡi.
- Mép tai: đặt ngón tay dưới mép tai, đưa lưỡi từ trong ra ngoài, không cắt ngang mép.
- Núm vú và bao quy đầu: tránh dùng lưỡi đè trực tiếp, đi vòng quanh.
- Đệm chân: dùng lưỡi nhỏ, xoè ngón ra nhẹ nhàng, chỉ lấy phần lông nhô lên khỏi đệm.
- Khuỷu và gót: chỗ xương nhô, da mỏng, đi nhẹ.
Cầm tông đơ để lưỡi nằm phẳng trên da, góc nghiêng thấp. Dựng mũi lưỡi chĩa vào da là cách nhanh nhất để gây xước.
Bắt tay làm
- Người mới chỉ cần một tông đơ có lưỡi tháo rời, một lưỡi số 10 kiểu F và một bộ lược chụp.
- Tắm, sấy khô hẳn và chải sạch rối trước khi cạo; lông bẩn làm cùn lưỡi nhanh.
- Thử trên vùng lưng sau, xuôi chiều lông, xem độ dài thật rồi mới làm toàn thân.
- Kiểm tra nhiệt lưỡi vài phút một lần bằng mặt trong cổ tay.
- Sau khi dùng: gỡ lông, chải sạch kẽ lưỡi, tra dầu, cất khô. Lưỡi cùn thì gửi mài, không cố dùng.
Khi nào cần người chuyên
Lông bết thành tấm sát da trên diện rộng, thú giãy mạnh, thú có da mỏng do già hoặc bệnh, hoặc cần cạo vùng mặt, mắt: nên để groomer có kinh nghiệm làm. Vết rát hay vết xước sau cạo không lành sau vài ngày, hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng, cần bác sĩ thú y xem. Cạo lông theo chỉ định y khoa, chẳng hạn để điều trị da, cũng làm theo hướng dẫn của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Lưỡi tông đơ số 10 cắt dài bao nhiêu?
Lưỡi số 10 thường để lại khoảng 1,5–2 mm lông, tuỳ nhà sản xuất và hướng cắt. Đây là lưỡi đa năng nhất, dùng cho vùng vệ sinh, bụng, đệm chân và làm lưỡi nền cho lược chụp.
Lưỡi tông đơ số càng lớn thì lông càng dài hay càng ngắn?
Số càng lớn thì lông càng ngắn. Lưỡi số 40 cắt gần sát da, còn lưỡi số 3F hay 4F để lại khoảng một centimét.
Chữ F trên lưỡi tông đơ nghĩa là gì?
F chỉ lưỡi răng đều, khít, cắt mịn và an toàn hơn trên da lỏng. Lưỡi không có F là lưỡi răng thưa, cắt nhanh nhưng dễ kẹp da mỏng, không nên dùng để cạo lông bết.
Có dùng tông đơ cắt tóc người để cạo lông chó được không?
Chỉ dùng tạm cho vùng nhỏ trên lông ngắn. Tông đơ của người nhanh nóng, dễ kẹt và giật lông thú, lưỡi lại không thay được theo hệ số chuẩn của ngành grooming.
Chó bị đỏ da sau khi cạo lông phải làm sao?
Đỏ nhẹ do lưỡi nóng hoặc cạo sát thường lặn sau một hai ngày nếu giữ khô và không cho liếm. Da trầy, rỉ dịch, sưng hoặc thú liếm liên tục thì nên đưa đi bác sĩ thú y.
