Đánh răng cho chó mèo: tập từ những ngày đầu, chải đúng cách

Đánh răng hằng ngày là cách tại nhà được các hội thú y đánh giá hiệu quả nhất để làm chậm cao răng ở chó mèo. Nên tập từ khi thú còn nhỏ, bắt đầu bằng việc chạm vào môi và lợi rồi mới tới bàn chải, mỗi bước vài ngày. Dùng kem đánh răng dành riêng cho thú cưng, không dùng kem của người, và tập trung chải mặt ngoài răng, nhất là răng hàm phía trên.

Vì sao phải đánh răng cho chó mèo

Mảng bám là lớp màng vi khuẩn bám trên răng sau khi ăn. Mảng bám còn mềm thì bàn chải lấy đi được. Nếu để vài ngày, nó kết hợp với khoáng chất trong nước bọt và cứng lại thành cao răng. Cao răng thì bàn chải không còn cạo được, và vi khuẩn bên dưới tiếp tục lấn xuống chân răng, làm viêm lợi, tụt lợi, lung lay răng.

Các hội thú y lớn đều nhấn mạnh bệnh răng miệng là một trong những vấn đề sức khoẻ phổ biến nhất ở chó mèo trưởng thành, và nhiều con có dấu hiệu từ khi còn khá trẻ. Chó nhỏ như poodle, chihuahua, phốc sóc, shih tzu với răng mọc chen chúc trong hàm nhỏ thường bị sớm hơn. Mèo có những bệnh răng riêng mà chủ khó tự thấy. Đánh răng không thay được khám răng định kỳ, nhưng làm chậm đáng kể quá trình tích tụ.

Răng sữa và thời điểm bắt đầu

Chó con có 28 răng sữa, chó trưởng thành có 42 răng. Mèo con có 26 răng sữa, mèo trưởng thành có 30 răng. Răng sữa thường rụng và được thay trong khoảng từ ba đến sáu, bảy tháng tuổi.

Thời điểm tốt để bắt đầu tập là ngay khi thú về nhà, kể cả khi còn răng sữa. Mục tiêu giai đoạn này chưa phải là làm sạch, mà là để thú quen với việc bị chạm vào miệng. Trong thời gian thay răng, lợi có thể nhạy cảm, nên chỉ chạm nhẹ và dùng ngón tay quấn gạc thay cho bàn chải lông cứng.

Nếu thấy răng sữa chưa rụng mà răng vĩnh viễn đã mọc chồng bên cạnh, nhất là răng nanh ở chó nhỏ, hãy báo bác sĩ thú y. Răng sữa sót lại tạo khe cho thức ăn mắc vào và có thể làm lệch răng.

Lộ trình tập từng bước

Mỗi buổi chỉ cần vài chục giây đến một phút. Kết thúc khi thú còn đang hợp tác. Bỏ qua một bước vì "con này ngoan" thường dẫn đến một buổi giằng co, và thú sẽ nhớ buổi đó hơn những buổi dễ chịu trước.

Kỹ thuật chải đúng

1. Tư thế: chó nhỏ ngồi trên đùi hoặc trên ghế cạnh người; chó lớn ngồi trên sàn, người ngồi bên cạnh hoặc phía sau. Mèo ngồi trên đùi, quay lưng lại phía người.
2. Nâng môi: dùng ngón cái nâng môi bên một, không cần mở miệng thú. Mặt ngoài răng là nơi tích cao răng nhiều nhất, và lưỡi thú đã phần nào làm sạch mặt trong.
3. Góc bàn chải: đặt nghiêng khoảng 45 độ về phía đường viền lợi, chải theo vòng tròn nhỏ hoặc từ lợi xuống mép răng.
4. Thứ tự: răng nanh và răng cửa trước, rồi răng hàm. Răng hàm trên phía sau, gần má, là chỗ cao răng tích nhiều nhất ở chó, cần chải kỹ.
5. Thời gian: khoảng 30 giây mỗi bên là đủ cho một buổi duy trì.
6. Thưởng: bằng lời, bằng vuốt ve hoặc một lượt ném bóng, tránh thưởng bằng đồ ăn dính răng ngay sau khi chải.

Riêng với mèo

Mèo nhỏ miệng và thường kém kiên nhẫn hơn chó. Dùng bàn chải rất nhỏ hoặc gạc quấn ngón. Chỉ cần chải mặt ngoài các răng nanh và răng hàm, mỗi lần vài giây mỗi bên. Mèo nhe nanh, gồng người, vẫy đuôi mạnh là dừng. Đừng ép một con mèo trưởng thành chưa từng được chạm vào miệng; tiến rất chậm hoặc hỏi bác sĩ thú y cách chăm răng khác phù hợp.

Kem đánh răng và những thứ không được dùng

• Kem đánh răng của người: không dùng. Một số loại chứa xylitol, chất rất độc với chó. Kem của người cũng tạo bọt và không được thiết kế để nuốt, trong khi thú không biết súc miệng nhổ ra.
• Muối, bột nở (baking soda): không dùng, thú nuốt vào không có lợi, vị khó chịu làm thú ghét việc đánh răng.
• Tinh dầu, nước súc miệng của người: không dùng, nhất là với mèo.
• Kem đánh răng dành cho thú: được làm để nuốt được, thường có vị thịt, gà hoặc cá để thú chịu hợp tác. Chọn loại phù hợp theo gợi ý của bác sĩ thú y.

Ngoài bàn chải, có gel, nước pha vào nước uống, đồ gặm, khăn lau răng. Những sản phẩm này có thể hỗ trợ, nhưng nhìn chung không làm sạch đường viền lợi tốt bằng bàn chải. Ở Mỹ có Hội đồng Sức khoẻ Răng miệng Thú y (VOHC) đánh giá các sản phẩm chăm răng thú cưng; hỏi bác sĩ thú y nếu muốn chọn sản phẩm hỗ trợ có cơ sở.

Sai lầm hay gặp

• Đánh răng vài tuần một lần: mảng bám đã thành cao răng trước khi bàn chải tới. Mức hiệu quả là hằng ngày; tối thiểu nhiều lần mỗi tuần.
• Chải quá mạnh: lợi chảy máu, thú đau và ghét bàn chải. Chải nhẹ.
• Cố mở miệng để chải mặt trong: gây giằng co. Mặt ngoài là ưu tiên.
• Bắt đầu đánh răng khi răng đã đầy cao răng, lợi đỏ: chạm vào là đau. Lúc này cần bác sĩ thú y làm sạch trước, rồi mới bắt đầu thói quen chải.
• Dùng chung bàn chải cho nhiều con, hoặc dùng bàn chải đã toè lông.

Bắt tay làm

Bộ đồ tối thiểu

• Bàn chải lông mềm cỡ nhỏ hoặc bàn chải đeo ngón.
• Gạc mềm cho giai đoạn tập.
• Kem đánh răng dành cho thú cưng.
• Một chỗ ngồi cố định, giờ cố định mỗi ngày, ví dụ sau bữa tối.

Lịch mỗi tuần

• Mỗi ngày: chải mặt ngoài răng khoảng một phút.
• Mỗi tuần một lần: nâng môi nhìn kỹ cả hàm, tìm vệt vàng nâu ở chân răng, lợi đỏ, răng gãy.
• Mỗi năm: khám răng trong lần khám sức khoẻ định kỳ tại thú y.

Khi nào cần người chuyên

Bác sĩ thú y: lợi đỏ, chảy máu khi chạm nhẹ, hôi miệng nặng, cao răng đã bám dày, răng gãy, răng lung lay, răng sữa sót, thú nhai một bên hoặc bỏ ăn đồ cứng. Cao răng đã hình thành thì chỉ bác sĩ thú y làm sạch được đúng cách (xem bài cao răng và hôi miệng).

Groomer: có thể đánh răng nhẹ trong buổi grooming như một bước vệ sinh, nhưng đó không phải là điều trị. Một lần chải mỗi tháng ở tiệm không thay được việc chải hằng ngày ở nhà.