Điểm nóng (hot spot) ở chó do ẩm ướt và gãi: nhận biết và phòng

Điểm nóng (hot spot) là một vùng da viêm cấp, đỏ, ướt rỉ dịch, rất ngứa và đau, thường xuất hiện và lan rộng chỉ trong vài giờ đến một ngày do chó liếm, gãi, cắn liên tục vào một chỗ da đang ẩm hoặc đang ngứa. Hay gặp ở chó lông dày không được sấy khô, chó có bọ chét, dị ứng, hoặc tai đang viêm. Thấy điểm nóng thì ngăn chó liếm gãi, giữ vùng da khô, và đưa đi bác sĩ thú y sớm; đừng bôi thuốc của người hay đắp lá lên.

Điểm nóng hình thành thế nào

Trong y khoa thú y, điểm nóng thường được gọi là viêm da ẩm cấp tính. Câu chuyện thường diễn ra theo vòng lặp:

1. Có một thứ làm chó ngứa hoặc khó chịu ở một chỗ: vết bọ chét cắn, lông bết giữ ẩm, tai viêm, da dị ứng, một vết xước nhỏ.
2. Chó liếm, gãi, cắn vào chỗ đó.
3. Da bị trầy, ẩm do nước bọt, vi khuẩn trên da có cơ hội phát triển.
4. Da viêm, ngứa và đau hơn, chó càng liếm gãi nhiều hơn.
5. Vùng tổn thương lan rộng nhanh, rỉ dịch làm lông xung quanh bết lại, che kín vùng da bên dưới.

Vì lông bết che phủ, chủ nuôi thường chỉ phát hiện khi thấy chó cứ cắn một chỗ, hoặc sờ vào thấy ướt dính. Vùng nhìn thấy trên mặt lông thường nhỏ hơn vùng tổn thương thật.

Ai hay bị và bị ở đâu

• Chó lông dày, lông kép: golden, labrador, becgie, husky, alaska, phốc sóc. Lông dày sát da lâu khô.
• Chó hay bơi, tắm xong không sấy kỹ.
• Chó có bọ chét, dị ứng da, viêm tai.
• Chó có lông tơ chết bết lại trong mùa thay lông.

Vị trí hay gặp: má và cổ dưới tai (thường đi kèm tai đang có vấn đề), hông, đùi, gốc đuôi, mông. Mèo ít bị điểm nóng theo kiểu điển hình như chó; mèo có tổn thương da ướt, ngứa thì cũng cần khám.

Nhận ra điểm nóng

Dễ nhầm với những gì

Không phải vùng da đỏ ướt nào cũng là điểm nóng. Một số tình trạng trông tương tự nhưng cách xử lý khác:

• Vết thương do cắn, va quẹt: thường có lỗ hoặc vết rách ở giữa, có thể sưng thành áp xe sau vài ngày.
• Nhiễm khuẩn da sâu: lan rộng hơn, có thể có nhiều nốt mủ, da dày cứng, thú sốt.
• Bỏng: do máy sấy quá nóng để quá gần, do nước nóng, hoặc do hoá chất. Bỏng do máy sấy đôi khi chỉ lộ ra một hai ngày sau buổi tắm sấy.
• Khối u vỡ loét: thường đã có cục u từ trước.

Vì vậy đừng tự kết luận "chỉ là hot spot" rồi xử lý ở nhà. Bác sĩ thú y nhìn và sờ trực tiếp sẽ phân biệt được.

Việc chủ nuôi làm được trước khi đi khám

• Ngăn liếm gãi: đây là việc quan trọng nhất. Dùng vòng chống liếm hình loa nếu có; cắt ngắn móng chân sau nếu chó gãi vùng mặt, cổ.
• Giữ khô, thoáng: không băng kín, không đắp khăn ướt lâu.
• Không tắm toàn thân vào lúc này nếu không được bác sĩ dặn; nước và dầu gội có thể làm vùng tổn thương ẩm và đau thêm.
• Chụp ảnh vùng tổn thương, ghi thời điểm phát hiện.
• Kiểm nhanh nguyên nhân: có bọ chét không, tai có mùi không, có lông bết ở đó không, gần đây có tắm mà không sấy khô không.
• Đặt lịch khám sớm, trong ngày nếu được. Điểm nóng lan rất nhanh.

Những điều không nên làm

• Không bôi kem, thuốc mỡ của người; nhiều loại giữ ẩm, bí da, và chó liếm vào bụng.
• Không bôi cồn, nước oxy già: rất xót trên da đang viêm, có thể làm tổn thương thêm.
• Không đắp lá, bôi tỏi, rượu, kem đánh răng, dầu gió.
• Không dùng tinh dầu.
• Không tự cắt lông quanh vùng tổn thương bằng kéo: chó đau, giật mình, kéo dễ cắt vào da đang viêm. Việc cắt ngắn lông quanh vùng tổn thương thường do bác sĩ làm bằng tông đơ trong lúc khám để da khô thoáng và để nhìn rõ.
• Không tự cho chó uống thuốc giảm đau, chống ngứa của người. Một số thuốc thông dụng của người rất độc với chó mèo.

Phòng điểm nóng: phần grooming làm được nhiều nhất

Đây là chỗ grooming thực sự có ích. Phần lớn điểm nóng bắt đầu từ ẩm và lông chết:

• Sấy khô tận chân lông sau mỗi lần tắm, bơi, đi mưa. Với chó lông kép, cần máy thổi lực hoặc sấy rất lâu; tự khô bằng khăn là không đủ.
• Chải và thổi sạch lông tơ chết trong mùa thay lông, đừng để chúng bết lại thành tấm sát da.
• Kiểm da khi chải: vùng nào chó hay cắn, vùng nào đỏ, vùng nào ẩm.
• Giữ tai khô và sạch, kiểm tai mỗi tuần.
• Phòng bọ chét theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Mùa nồm, mùa mưa: tăng tần suất kiểm; cho chó ngủ ở chỗ khô, có thể dùng máy hút ẩm.

Sau khi khỏi: chăm vùng lông đó thế nào

Vùng da vừa lành thường mỏng, hồng, lông ngắn lởm chởm do đã bị cắt. Lông mọc lại mất vài tuần đến vài tháng tuỳ kiểu lông. Trong thời gian này, tắm nhẹ tay ở vùng đó, xả sạch, thấm khô trước rồi mới sấy, giữ máy sấy ở nhiệt thấp và xa da. Khi chải, dùng lược mềm lướt qua, không cào lược sắt lên vùng da non. Nếu vùng lông mới mọc lại thấy chó liếm nhiều trở lại, đó là tín hiệu sớm cần chặn ngay trước khi vòng lặp bắt đầu lần nữa.

Bắt tay làm

Bảng kiểm nhanh mỗi tối mùa ẩm (chó lông dày)

• Luồn tay vào sát da ở cổ, má, hông, gốc đuôi: có chỗ nào ẩm, nóng, dính?
• Chó có tập trung liếm, cắn một chỗ không?
• Tai có mùi?
• Có lông tơ chết bết thành tấm?

Dụng cụ nên có trong nhà

• Vòng chống liếm vừa cỡ chó, để sẵn.
• Máy sấy có chế độ gió mát và gió ấm.
• Lược hợp với lông kép để lấy lông tơ chết.

Khi nào cần người chuyên

Bác sĩ thú y: mọi điểm nóng nên được khám, càng sớm càng tốt. Bác sĩ sẽ làm sạch, cắt ngắn lông quanh vùng tổn thương, tìm nguyên nhân gốc (bọ chét, tai, dị ứng) và quyết định cách điều trị. Đi ngay nếu vùng tổn thương lớn nhanh, chó sốt, lừ đừ, bỏ ăn, hoặc có nhiều điểm cùng lúc.

Groomer: sau khi khỏi, nhờ groomer thổi lông tơ chết định kỳ, sấy khô kỹ sau tắm, tư vấn lịch chải. Groomer phát hiện điểm nóng trong lúc làm thì nên dừng tắm vùng đó và báo chủ, không tự xử lý.