Gàu ở chó mèo là các mảnh da chết bong ra nhìn thấy trên lông, thường do da khô vì tắm quá dày, xả không sạch, thời tiết hanh hoặc phòng điều hoà; ngược lại, da nhờn làm lông bết dính, có mùi, đôi khi kèm vảy vàng dính. Gàu nhẹ, không ngứa có thể cải thiện bằng cách chỉnh lịch tắm, chọn dầu gội dịu cho chó mèo và chải đều. Gàu nhiều kèm ngứa, rụng lông, da đỏ, hoặc "gàu" có vẻ di chuyển được thì cần bác sĩ thú y, vì đó có thể là ký sinh trùng hay bệnh da.
Da khô và da nhờn: hai đầu của một vấn đề
Da khoẻ tiết một lượng dầu vừa đủ phủ lên lông, giữ ẩm và bảo vệ. Khi cơ chế này lệch đi, da có thể nghiêng về hai phía:
| Đặc điểm | Da khô | Da nhờn |
|---|---|---|
| Gàu | Vảy trắng, nhỏ, khô, rơi ra khi vuốt | Vảy vàng, to hơn, dính vào da và gốc lông |
| Lông | Xơ, khô, kém bóng | Bết, dính tay, nhìn như chưa tắm |
| Mùi | Ít mùi | Mùi ngai ngái, hôi dầu, nặng hơn ở nếp gấp, tai |
| Vị trí hay gặp | Lưng, hông | Lưng, nếp gấp da, tai, kẽ chân |
| Hay gặp ở | Thú tắm nhiều, mùa hanh khô, phòng điều hoà | Một số giống như cocker, westie, basset; thú có bệnh da nền |
Nhiều con có cả hai cùng lúc ở những vùng khác nhau. Trong y khoa thú y, tình trạng da bong vảy nhiều, dầu bất thường được gọi chung là rối loạn tiết bã, và nó thường là hậu quả của một vấn đề khác chứ không phải bệnh độc lập.
Nguyên nhân hay gặp của gàu
Liên quan đến chăm sóc
- Tắm quá dày, nhất là với dầu gội mạnh, làm mất lớp dầu bảo vệ.
- Xả không sạch: dầu gội còn sót lại khô trên da, bong thành vảy, trông như gàu.
- Dùng sản phẩm của người hoặc sản phẩm có hương liệu mạnh.
- Sấy quá nóng, sấy quá gần làm khô da.
- Không chải: da chết bình thường không được lấy ra, tích lại dưới lông dày.
Liên quan đến môi trường
- Mùa hanh khô miền Bắc cuối thu, đầu đông.
- Phòng điều hoà chạy cả ngày.
- Nằm sát quạt sưởi, đèn sưởi.
Liên quan đến sức khoẻ, cần bác sĩ
- Ký sinh trùng: có một loại ve nhỏ sống trên bề mặt da gây ra hình ảnh gọi nôm na là "gàu di động", vì nhìn kỹ dưới ánh sáng mạnh sẽ thấy vảy như đang bò. Loại này có thể lây sang thú khác và gây ngứa cho người.
- Dị ứng với môi trường, với vết cắn bọ chét.
- Nhiễm nấm men, vi khuẩn trên da.
- Bệnh nội tiết, thường kèm lông thưa, da mỏng hoặc dày bất thường.
- Mèo béo, mèo già, mèo đau khớp không tự liếm được vùng lưng dưới nên gàu tích lại ở đó.
Lông xơ, gàu nhiều cũng có thể liên quan khẩu phần; chuyện này hỏi bác sĩ thú y.
Chăm da khô có gàu nhẹ ở nhà
Áp dụng khi thú không ngứa nhiều, không rụng lông bất thường, da không đỏ:
- Giãn lịch tắm. Nhiều chó tắm hằng tuần chỉ vì thói quen. Thử giãn ra và quan sát da trong vài tuần.
- Đổi sang dầu gội dịu dành cho chó hoặc mèo, không mùi hoặc mùi nhẹ, loại ghi dùng cho da khô hoặc da nhạy cảm.
- Pha loãng và xả kỹ: xả đến khi sờ lông thấy hết trơn, rồi xả thêm một lượt.
- Dùng dầu xả dành cho thú nếu da khô, xả sạch theo hướng dẫn.
- Sấy ở nhiệt vừa, giữ máy cách da, luôn di chuyển.
- Chải hằng ngày bằng bàn chải mềm hoặc găng cao su để lấy da chết và phân bố dầu tự nhiên dọc sợi lông.
- Tăng độ ẩm phòng vào mùa hanh hoặc nếu dùng điều hoà nhiều.
Thường sau hai đến bốn tuần chỉnh cách chăm sẽ thấy khác. Không thấy cải thiện, hoặc nặng hơn, là lúc đi khám.
Mùa hanh khô miền Bắc
Từ cuối thu sang đông, độ ẩm không khí ở miền Bắc có những đợt xuống thấp, gió mùa khô hanh. Đây là lúc nhiều chó mèo xuất hiện gàu trắng ở lưng dù trước đó không có. Trời lạnh, chủ nuôi lại hay cho thú nằm sát lò sưởi, đèn sưởi, làm da khô thêm. Những tháng này nên giãn lịch tắm hơn mùa hè, sấy ở nhiệt vừa, và cho thú nằm cách nguồn nhiệt một khoảng.
Chăm da nhờn ở nhà
- Da nhờn thường có nguyên nhân bên dưới, nên trước tiên nên để bác sĩ thú y khám xác định.
- Khi bác sĩ đã loại trừ bệnh cần điều trị, có thể dùng dầu gội dành cho chó loại làm sạch dầu nhẹ, xả thật kỹ.
- Chú ý nếp gấp da ở các giống mặt ngắn, cổ nhiều nếp: lau khô sau khi tắm và mỗi ngày.
- Sấy khô tận chân lông; dầu cộng ẩm là môi trường tốt cho nấm men.
- Nếu bác sĩ kê dầu gội điều trị, dùng đúng tần suất và thời gian ngâm bác sĩ dặn, không tự tăng giảm.
Không nên làm
- Không dùng dầu gội trị gàu của người. Hoạt chất và độ pH không dành cho da thú, có thể gây kích ứng, và với mèo một số thành phần nguy hiểm.
- Không bôi dầu dừa, dầu ô liu, tinh dầu lên da để "trị khô". Dầu dày trên lông giữ bụi, bí da, thú liếm vào bụng; tinh dầu thì độc với mèo.
- Không tắm thêm để "rửa gàu" khi gàu do khô.
- Không tự mua thuốc trị ve, trị nấm vì nghi "gàu di động" hay nấm; cần chẩn đoán trước.
Bắt tay làm
Bảng kiểm khi thấy gàu
- Gàu khô trắng hay vảy vàng dính?
- Có ngứa không, gãi nhiều hơn bình thường không?
- Có rụng lông, mảng trụi, da đỏ?
- Dưới ánh sáng mạnh, vảy có di chuyển không?
- Có thú khác trong nhà, người trong nhà bị ngứa không?
- Lần tắm gần nhất là khi nào, dùng sản phẩm gì, có mới đổi không?
Lịch thử nghiệm bốn tuần (khi không có dấu hiệu bệnh)
- Tuần 1: giãn lịch tắm, đổi dầu gội dịu, chải hằng ngày.
- Tuần 2–3: giữ nguyên, chụp ảnh lông lưng mỗi tuần.
- Tuần 4: so ảnh. Không đỡ thì đặt lịch khám.
Khi nào cần người chuyên
Bác sĩ thú y: gàu nhiều kèm ngứa; da đỏ, mụn, vảy cứng; rụng lông; vảy có vẻ di chuyển; thú khác hay người trong nhà cũng ngứa; da nhờn có mùi nặng; không cải thiện sau vài tuần chỉnh cách chăm. Bác sĩ có thể chải lấy mẫu, dán băng dính hoặc cạo da để soi dưới kính hiển vi.
Groomer: tắm sấy đúng cách với sản phẩm dịu, chải lấy da chết và lông chết, tư vấn lịch tắm hợp kiểu lông. Nếu bác sĩ kê dầu gội điều trị, có thể nhờ tiệm tắm theo đúng hướng dẫn, mang theo sản phẩm của mình.
Câu hỏi thường gặp
Chó bị gàu trắng trên lưng là do đâu?
Hay gặp nhất là da khô do tắm quá dày, xả không sạch, mùa hanh khô hoặc phòng điều hoà. Nhưng ký sinh trùng, dị ứng, nhiễm nấm men cũng gây gàu. Gàu kèm ngứa hay rụng lông nên đi khám.
Có dùng dầu gội trị gàu của người cho chó không?
Không nên. Thành phần và độ pH của dầu gội người không dành cho da chó, dễ gây kích ứng. Với mèo, một số thành phần còn có thể nguy hiểm.
Gàu di động ở chó mèo là gì?
Đó là cách gọi nôm na một loại ve nhỏ sống trên bề mặt da, tạo hình ảnh vảy như đang bò khi nhìn dưới ánh sáng mạnh. Nó có thể lây sang thú khác và gây ngứa cho người, cần bác sĩ thú y chẩn đoán và điều trị.
Lông chó bết dính, có mùi dù mới tắm là bị gì?
Có thể là da tiết dầu bất thường, thường kèm nấm men hoặc một bệnh da nền. Nên đưa đi bác sĩ thú y khám trước khi đổi dầu gội hay tăng số lần tắm.
Mèo bị gàu ở lưng dưới phải làm sao?
Mèo béo, già hoặc đau khớp thường không liếm tới vùng lưng dưới nên gàu tích lại. Chải nhẹ hằng ngày giúp đỡ hơn, nhưng nên đưa mèo đi khám để biết vì sao mèo không tự chải được.
