Ve và bọ chét ở chó mèo: phát hiện khi chải và lúc nào đi thú y

Ve và bọ chét thường được phát hiện sớm nhất trong lúc chải lông: ve là những hạt tròn bám chặt vào da, hay ở tai, cổ, kẽ chân, nách; bọ chét là con bọ nhỏ màu nâu nhảy rất nhanh, để lại chấm đen như hạt tiêu ở gốc đuôi và bụng. Thấy ve hay bọ chét thì nên đưa thú đến bác sĩ thú y để được chọn sản phẩm phòng trị đúng cân nặng, đúng loài, vì có sản phẩm cho chó cực độc với mèo. Việc ở nhà là kiểm, gỡ ve đúng cách và làm sạch môi trường.

Vì sao không thể coi nhẹ

Ở khí hậu nóng ẩm như Việt Nam, ve và bọ chét có mặt gần như quanh năm. Chúng không chỉ gây ngứa:

• Ve hút máu có thể truyền một số bệnh ký sinh trùng máu cho chó, có bệnh diễn tiến nặng.
• Bọ chét gây ngứa dữ dội ở những con dị ứng nước bọt bọ chét, chỉ vài vết cắn cũng đủ làm thú gãi đến trụi lông.
• Bọ chét có thể mang ấu trùng sán dây; thú nuốt bọ chét khi liếm lông sẽ nhiễm sán.
• Thú nhỏ, thú con nhiễm bọ chét nặng có thể bị thiếu máu.
• Bọ chét cũng cắn người, để lại nốt ngứa thường ở cổ chân.

Nhận ra ve và bọ chét

Lưu ý: núm vú, mụn cơm, khối u nhỏ trên da có thể bị nhầm với ve. Nhìn kỹ dưới ánh sáng: ve có chân nhỏ ở sát da. Không chắc thì đừng giật, hỏi bác sĩ.

Kiểm khi chải: các bước

1. Dùng lược răng dày (lược bắt bọ chét) cho lớp kiểm, sau khi đã chải gỡ rối bằng lược thường.
2. Chải ở các vùng hay có: gốc đuôi, lưng dưới, bụng, bẹn, nách, sau tai.
3. Đặt một tờ giấy trắng hoặc khăn trắng dưới thú, những gì rơi ra sẽ dễ thấy.
4. Nhìn kẽ răng lược sau mỗi lượt: bọ chét mắc vào, hoặc chấm đen.
5. Thử chấm đen: đặt lên khăn giấy ẩm và miết nhẹ. Nếu chấm đen loang ra màu đỏ nâu, đó là phân bọ chét (máu đã tiêu hoá). Bụi đất thường thì không loang đỏ.
6. Sờ khắp người tìm ve: lướt đầu ngón tay chậm, chú ý mép tai, trong vành tai, giữa các ngón, dưới vòng cổ.
7. Nhúng bọ chét bắt được vào cốc nước có pha chút xà phòng để chúng không nhảy lại.

Thú lông dài, lông dày thì ve nhỏ dễ lọt qua mắt. Thói quen sờ toàn thân sau khi đi dạo ở bãi cỏ, công viên, ven ruộng là cách đơn giản nhất để bắt ve trước khi nó kịp hút máu lâu.

Gỡ ve đúng cách

Gỡ ve sớm làm giảm nguy cơ truyền bệnh. Cách được các hướng dẫn thú y khuyên dùng:

• Dùng dụng cụ gỡ ve chuyên dụng (loại móc hoặc kẹp đầu mảnh), hoặc nhíp đầu nhọn mảnh.
• Kẹp sát da nhất có thể, ở phần đầu ve, không bóp vào thân ve căng máu.
• Kéo thẳng ra, đều tay, hoặc xoay theo hướng dẫn của dụng cụ móc. Không giật mạnh.
• Rửa vùng da bằng nước sạch, theo dõi vài ngày.
• Không bóp ve bằng tay trần; đeo găng nếu có.

Những cách không nên dùng: đốt ve bằng que nóng, bôi dầu, xăng, cồn, sơn móng tay lên ve để "ngạt chết". Những cách này làm ve bị kích thích và có thể khiến nó nhả thêm dịch vào da trước khi chết, lại gây bỏng hay kích ứng cho thú. Nếu phần đầu ve còn sót lại trong da, đừng cố đào ra; theo dõi, và báo bác sĩ thú y khi vùng đó sưng đỏ, có mủ.

Thuốc phòng trị: để bác sĩ thú y chọn

Có nhiều dạng sản phẩm phòng trị ve và bọ chét: nhỏ gáy, viên nhai, vòng cổ, xịt, dầu tắm. Bài này không gợi ý loại nào vì việc chọn phụ thuộc vào loài, cân nặng, tuổi, tình trạng sức khoẻ, thú có đang mang thai hay không, và trong nhà có mèo hay không. Một số điểm quan trọng chủ nuôi cần biết:

• Có hoạt chất dùng an toàn cho chó nhưng cực độc với mèo. Không bao giờ dùng sản phẩm của chó cho mèo, kể cả chia nhỏ liều. Mèo nằm sát chó vừa nhỏ gáy cũng có thể bị ảnh hưởng.
• Không dùng thuốc diệt côn trùng gia dụng xịt lên thú.
• Không tự pha thuốc trị ve, không dùng tinh dầu, nhất là cho mèo.
• Thú có biểu hiện lạ sau khi dùng sản phẩm (chảy dãi, run, co giật, bỏ ăn) thì đưa đi cấp cứu ngay, mang theo bao bì.

Làm sạch môi trường

Phần lớn vòng đời bọ chét diễn ra ngoài thân thú: trứng rơi xuống sàn, đệm, khe gạch, nở thành ấu trùng rồi nhộng, chờ vật chủ đi qua. Chỉ trị trên thú mà không làm sạch nhà thì bọ chét quay lại.

• Giặt đệm, chăn, vỏ gối của thú bằng nước nóng, phơi nắng kỹ.
• Hút bụi sàn, thảm, ghế sofa, khe tường, gầm giường thường xuyên trong vài tuần; đổ túi bụi ra ngoài ngay.
• Với ve: dọn cỏ rậm quanh nhà, kiểm khe tường, chân tường, chuồng vì ve nâu của chó có thể sống trong nhà.
• Trị đồng thời mọi thú trong nhà theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Việc xịt hoá chất diệt côn trùng trong nhà nên hỏi bác sĩ thú y hoặc đơn vị chuyên môn về sản phẩm an toàn khi có thú, đặc biệt có mèo.

Bắt tay làm

Lịch kiểm

• Sau mỗi lần đi dạo ở cỏ, bụi rậm: sờ toàn thân tìm ve.
• Mỗi lần chải: dùng lược răng dày ở gốc đuôi và bụng.
• Mỗi tuần: kiểm kỹ toàn thân, thử chấm đen trên giấy ẩm.
• Theo lịch bác sĩ: dùng sản phẩm phòng đều đặn, ghi ngày dùng.

Khi thấy ve hoặc bọ chét, chủ làm được gì

• Gỡ ve đúng cách, ghi lại vị trí, chụp ảnh.
• Giặt đệm, hút bụi.
• Đặt lịch khám để chọn sản phẩm trị và phòng cho mọi thú trong nhà.
• Theo dõi thú có mệt, bỏ ăn, sốt, nướu nhợt, nước tiểu sẫm màu trong vài tuần sau khi bị ve cắn.

Khi nào cần người chuyên

Bác sĩ thú y: khi phát hiện ve, bọ chét lần đầu; thú ngứa nhiều, trụi lông; thú mệt, bỏ ăn, sốt, nướu nhợt sau khi có ve; cần chọn sản phẩm phòng trị; thú có phản ứng lạ với sản phẩm đã dùng.

Groomer: có thể phát hiện ve, bọ chét trong buổi tắm và báo chủ. Nhiều tiệm có quy định riêng với thú có bọ chét để tránh lây sang thú khác, nên báo trước khi đưa đi. Tắm thông thường giúp rửa trôi một phần bọ chét nhưng không thay được phòng trị theo chỉ định.