Nấm da và viêm da ở chó mèo: dấu hiệu chủ nuôi nên biết sớm

Nấm da và viêm da ở chó mèo thường bắt đầu bằng những dấu hiệu nhỏ: một mảng lông rụng tròn có vảy ở rìa, vùng da đỏ, mụn nhỏ, vảy cứng, da sạm dày lên, mùi hôi chua, kèm hoặc không kèm ngứa. Nhìn bằng mắt không phân biệt chắc chắn được nấm với vi khuẩn, ghẻ hay dị ứng, nên khi thấy những dấu hiệu này hãy đưa thú đến bác sĩ thú y để xét nghiệm. Ở nhà, chủ nuôi giữ vùng da khô, ngăn thú gãi liếm, chụp ảnh theo dõi và không tự bôi thuốc.

Nấm da, viêm da: phân biệt tên gọi

Trong cách nói hằng ngày, chủ nuôi hay gọi chung mọi bệnh da là "nấm". Thực ra:

• Viêm da là tên chung cho tình trạng da bị viêm, đỏ, ngứa hoặc tổn thương, có thể do nhiều nguyên nhân: dị ứng, vi khuẩn, nấm men, ký sinh trùng, tiếp xúc hoá chất.
• Nấm da (trong y khoa thường chỉ nhóm nấm sợi gây hắc lào, lác) là một nguyên nhân cụ thể. Loại hay gặp ở chó mèo có thể lây sang người và thú khác.
• Nấm men là loại sống bình thường trên da và trong tai với lượng nhỏ, phát triển quá mức khi da ẩm, nhờn, hoặc có bệnh nền như dị ứng.
• Viêm da do vi khuẩn thường là hậu quả của việc da đã bị tổn thương, gãi, ẩm.

Điều quan trọng: các loại này có thể cùng xuất hiện trên một con, và cách điều trị khác hẳn nhau. Đó là lý do tự mua "thuốc nấm" bôi thường không khỏi, hoặc khỏi rồi lại tái.

Những dấu hiệu chủ nuôi nên biết

Bảng này để chủ nuôi mô tả với bác sĩ cho đúng, không phải để tự chẩn đoán.

Những con dễ bị

• Thú lông dày, lông dài không được sấy khô kỹ sau khi tắm.
• Giống có nhiều nếp gấp da: bulldog, pug, shar pei, bắc kinh.
• Mèo con, chó con, thú già, thú có sức đề kháng yếu.
• Mèo lông dài như Ba Tư, được nhắc nhiều trong tài liệu thú y như nhóm dễ mang nấm da, đôi khi không có triệu chứng rõ.
• Thú sống chung nhiều con, thú mới nhận về từ nơi đông thú.
• Thú có dị ứng nền, hay gãi làm trầy da.

Khí hậu Việt Nam: vì sao bệnh da hay tái

Độ ẩm cao kéo dài là điều kiện thuận lợi cho nấm và vi khuẩn. Một vài thời điểm chủ nuôi hay thấy bệnh da bùng lên:

• Mùa nồm miền Bắc: lông tắm xong mãi không khô, sàn nhà ướt.
• Mùa mưa phía Nam: chó đi dạo về ướt chân, ướt bụng.
• Sau khi tắm ở nhà mà không sấy kỹ: lớp lông ngoài khô, lớp trong còn ẩm. Đây là sai lầm groomer gặp thường xuyên nhất ở chó lông kép và lông xoăn.
• Chuồng, đệm không được phơi trong nhiều ngày mưa.

Bác sĩ thú y sẽ làm gì

Biết trước giúp chủ nuôi chuẩn bị và hiểu vì sao cần xét nghiệm:

• Hỏi bệnh sử: bắt đầu khi nào, có ngứa không, có lây cho thú khác hay người không, đã dùng gì.
• Soi da bằng đèn chuyên dụng (một số chủng nấm phát sáng dưới đèn này, nhưng không phải tất cả).
• Cạo da, nhổ vài sợi lông soi kính hiển vi.
• Dán băng dính hoặc lấy dịch tìm nấm men, vi khuẩn.
• Cấy nấm khi cần, thường phải chờ nhiều ngày mới có kết quả.

Không bôi bất cứ thứ gì lên vùng da trong vài ngày trước khi khám, vì có thể làm sai kết quả xét nghiệm. Không tắm ngay trước buổi khám nếu bác sĩ không dặn.

Việc chủ nuôi làm được ở nhà

• Giữ vùng da khô, thoáng. Sau khi tắm hoặc đi mưa, sấy khô tận chân lông.
• Ngăn gãi, liếm: hỏi bác sĩ về vòng chống liếm hoặc áo mặc phù hợp.
• Chụp ảnh vùng da mỗi hai ba ngày cùng góc để theo dõi lan hay thu hẹp.
• Cách ly tạm thú nghi nấm khỏi thú khác cho tới khi có kết quả; rửa tay sau khi chạm vào thú.
• Giặt đệm, khăn, lược riêng, phơi nắng. Bào tử nấm có thể tồn tại lâu trong môi trường.
• Dùng sản phẩm tắm điều trị đúng chỉ định nếu bác sĩ kê: đúng tần suất, đúng thời gian để sản phẩm trên da.
• Dùng thuốc đủ liệu trình theo chỉ định. Nấm da và viêm da hay tái nếu dừng thuốc khi thấy "đã đỡ".

Những điều không nên làm

• Không bôi thuốc nấm, kem có thành phần kháng viêm của người lên da thú.
• Không dùng thuốc dân gian: lá trầu, tỏi, rượu, dầu nóng, vôi. Nhiều thứ gây bỏng rát da, tỏi độc với chó mèo khi liếm vào.
• Không bôi tinh dầu tràm trà hay bất cứ tinh dầu nào cho mèo.
• Không cạo trọc toàn thân ở nhà khi chưa có chỉ định; cạo làm trầy da có thể khiến nấm lan rộng hơn. Nếu bác sĩ thấy cần cắt ngắn lông để điều trị, nên làm theo hướng dẫn, ở nơi có điều kiện vệ sinh dụng cụ.
• Không dùng chung lược, khăn giữa thú bệnh và thú khoẻ.

Lưu ý về lây sang người

Nấm da ở chó mèo có thể lây sang người, hay gặp là những mảng tròn đỏ ngứa trên tay, cổ, mặt. Trẻ nhỏ và người có sức đề kháng yếu dễ bị hơn. Thấy người trong nhà có tổn thương như vậy, người đó nên đi khám da liễu và kể rõ có nuôi thú đang nghi nấm.

Bắt tay làm

Bảng kiểm trước buổi khám

• Ảnh chụp vùng da theo ngày.
• Ghi chép: ngày bắt đầu, có ngứa không, có lây cho ai không.
• Tên các sản phẩm đã dùng gần đây (dầu gội, xịt, đồ bôi), mang theo bao bì.
• Lịch phòng ve, bọ chét gần nhất.

Khi nào cần người chuyên

Bác sĩ thú y: mọi mảng rụng lông có vảy, da đỏ, mụn, vảy cứng, mùi hôi, ngứa kéo dài; người trong nhà có tổn thương da nghi lây; bệnh da tái đi tái lại.

Groomer: sau khi bác sĩ đã chẩn đoán, groomer có thể giúp tắm thuốc theo hướng dẫn, sấy khô kỹ, cắt ngắn lông nếu được chỉ định. Thú đang nghi nấm da nên báo trước cho tiệm; tiệm có trách nhiệm sát trùng dụng cụ và bàn để không lây sang thú khác.