Dụng cụ cắt móng cho chó mèo có ba nhóm: kìm kiểu kéo (hai lưỡi khép lại như kìm), kìm kiểu lỗ chém (luồn móng vào lỗ, một lưỡi trượt cắt ngang) và kéo nhỏ cho mèo; bên cạnh đó là máy mài móng dùng đầu nhám quay để mài dần. Kìm kiểu kéo cỡ vừa hợp với phần lớn chó; kéo nhỏ lỗ tròn hợp với mèo; máy mài hợp với chó móng đen, móng dày, hoặc chủ nuôi sợ cắt lẹm. Món nào cũng phải sắc: lưỡi cùn bóp nát móng thay vì cắt, làm thú đau và sợ lần sau.
Kìm kiểu kéo, kìm lỗ chém và kéo cho mèo
Kìm kiểu kéo
Hai lưỡi cong khép vào nhau, tay cầm có lò xo. Đây là loại groomer dùng nhiều nhất cho chó, vì lực mạnh, nhìn rõ chỗ cắt và cắt được móng dày.
- Cỡ nhỏ: chó nhỏ, chó con, mèo.
- Cỡ vừa: chó vừa như corgi, poodle tiêu chuẩn, chó ta.
- Cỡ lớn: chó lớn móng dày như golden, alaska, becgie.
Dùng kìm quá nhỏ cho móng dày sẽ phải bóp mạnh, lưỡi trượt, móng bị bóp dập. Dùng kìm quá lớn cho móng nhỏ thì khó nhìn chỗ cắt.
Thanh chắn an toàn. Nhiều kìm có một thanh nhỏ phía sau lưỡi, đẩy ra để giới hạn độ dài móng luồn vào. Nó giúp tránh cắt quá sâu ở lần đầu, nhưng không phải lúc nào cũng khớp với tuỷ móng của từng con. Không nên tin hoàn toàn vào thanh chắn; vẫn phải nhìn và cắt từng chút.
Kìm kiểu lỗ chém
Móng luồn vào một lỗ, bóp tay cầm thì một lưỡi trượt qua cắt ngang. Loại này nhẹ, cắt nhanh với móng nhỏ, móng mỏng. Nhược điểm: khi lưỡi bắt đầu cùn, nó bóp dập móng nhiều hơn kìm kiểu kéo; và vì móng nằm trong lỗ, người mới khó thấy chính xác mình đang cắt ở đâu. Nhiều groomer khuyên người mới dùng kìm kiểu kéo trước. Nếu dùng loại lỗ chém, nên thay lưỡi khi thấy cắt không còn ngọt.
Kéo cắt móng cho mèo
Móng mèo nhỏ, cong, mỏng và thường thu vào trong. Kéo cắt móng mèo có lưỡi ngắn, thường có một khuyết tròn nhỏ để giữ móng, cắt gọn phần đầu nhọn. Kìm kiểu kéo cỡ nhỏ cũng dùng được. Móng mèo thường có tuỷ dễ nhìn thấy hơn (móng trong), chỉ cần cắt phần đầu nhọn trong suốt, dừng cách phần hồng một khoảng an toàn.
Kềm bấm móng tay người đôi khi được dùng cho mèo con, nhưng hai lưỡi của nó ép dẹt móng tròn, dễ làm móng nứt. Nên dùng dụng cụ dành cho thú.
Máy mài móng
Máy mài là một mô tơ nhỏ quay đầu mài nhám. Thay vì cắt một nhát, người làm mài mòn dần đầu móng từng lớp mỏng. Ưu điểm lớn nhất: dễ dừng đúng lúc, nhất là với móng đen không nhìn thấy tuỷ, và đầu móng được bo tròn, không sắc cạnh như sau khi cắt.
Chọn máy mài
- Tốc độ: có ít nhất hai mức. Tốc độ thấp cho lần đầu và móng mỏng, tốc độ cao cho móng dày.
- Độ ồn và rung: máy êm giúp thú dễ chấp nhận hơn.
- Đầu mài: trụ giấy nhám thay được (độ nhám thô để mài nhanh, mịn để hoàn thiện), hoặc đầu đá, đầu phủ kim cương bền hơn.
- Nắp chắn có lỗ: chỉ để lộ móng qua lỗ, giảm nguy cơ đầu mài chạm vào lông và da.
- Pin hay dây: máy pin tiện, nhưng lực giảm khi pin yếu.
Rủi ro của máy mài
- Nóng móng: giữ đầu mài vào một móng quá lâu làm móng nóng lên, thú giật chân. Mài chạm nhẹ khoảng một hai giây rồi nhấc ra, lặp lại.
- Cuốn lông: lông dài ở chân có thể bị đầu mài cuốn vào, giật đau. Vén lông bằng ngón tay, hoặc luồn bàn chân qua một mảnh vải tất mỏng có khoét lỗ để chỉ móng thò ra.
- Bụi móng: bụi mịn và có mùi khét nhẹ. Làm nơi thoáng, người làm có thể đeo khẩu trang.
- Tiếng và rung: nhiều thú sợ lúc đầu. Phải tập làm quen từ từ.
Cầm máy và giữ chân thế nào
Cầm máy như cầm bút, tì cạnh bàn tay lên chính bàn chân thú để máy và chân cùng chuyển động nếu thú rụt. Tay kia giữ ngón cần mài, ngón cái ấn nhẹ lên đệm ngón cho móng thò ra. Mài từ mặt dưới móng lên đầu móng, rồi bo hai bên. Với móng đen, mài từng lớp và nhìn mặt cắt: khi giữa mặt cắt hiện ra một chấm sẫm, mềm, ẩm hơn xung quanh là đã gần tuỷ, nên dừng. Đừng quên móng huyền ở mặt trong chân trước, và ở chân sau nếu thú có: móng này không chạm đất nên không tự mòn, dễ mọc cong vào da.
Bảng chọn nhanh
| Tình huống | Dụng cụ hợp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Chó nhỏ, móng trong | Kìm kiểu kéo cỡ nhỏ | Cắt nhanh, nhìn rõ tuỷ |
| Chó lớn móng dày | Kìm kiểu kéo cỡ lớn, có thể mài hoàn thiện | Lưỡi phải sắc |
| Chó móng đen | Máy mài hoặc kìm, cắt từng lát mỏng | Máy mài dễ dừng đúng lúc hơn |
| Mèo | Kéo cắt móng mèo hoặc kìm kiểu kéo cỡ nhỏ | Chỉ cắt đầu nhọn trong suốt |
| Thú sợ tiếng động | Kìm, làm từng móng mỗi ngày | Tập máy mài thì tập rất chậm |
| Thú già, móng giòn | Máy mài tốc độ thấp | Ít lực ép lên ngón, ít nứt móng |
Món đi kèm bắt buộc: bột cầm máu
Dù cẩn thận tới đâu, ai cắt móng lâu năm cũng có lần chạm tuỷ. Bột cầm máu chuyên dụng cho thú nên để ngay cạnh kìm, mở sẵn nắp. Lỡ chảy máu thì ấn đầu móng vào bột, giữ một lúc. Nếu máu không ngừng sau vài phút ấn giữ, hoặc móng bị gãy, toác sâu, nên đưa đi bác sĩ thú y. Cách xử lý chi tiết có ở danh mục móng, tai, răng và mắt.
Giữ kìm sắc và sạch
- Lau lưỡi sau mỗi lần dùng, nhất là khi cắt cho nhiều con.
- Nhỏ dầu vào khớp, cất khô; mùa nồm để trong hộp có gói hút ẩm.
- Kìm cắt mà nghe tiếng bóp, móng dập, đầu móng tưa xơ là đã cùn: thay lưỡi hoặc thay kìm.
- Thay trụ giấy nhám của máy mài khi bề mặt đã mòn nhẵn.
Bắt tay làm
- Chọn một kìm kiểu kéo đúng cỡ và một hộp bột cầm máu.
- Nếu định dùng máy mài, tập cho thú nghe tiếng máy trước: bật máy cách xa, thưởng, gần dần; rồi chạm thân máy (không bật) vào chân; rồi bật và chạm một móng.
- Mỗi buổi đầu chỉ làm một hai móng. Làm đều quan trọng hơn làm hết.
- Lịch tham khảo: kiểm tra móng hai tuần một lần, cắt hoặc mài khi nghe tiếng móng gõ cạch trên nền gạch.
Khi nào cần người chuyên
Móng mọc quặp vào đệm chân, móng huyền (móng thừa phía trong chân) mọc cong vào da, móng gãy toác, ngón sưng đỏ hoặc có mủ: cần bác sĩ thú y. Thú phản ứng dữ dội khi chạm chân dù đã tập lâu: nên nhờ groomer có kinh nghiệm hoặc bác sĩ thú y cắt, và hỏi họ cách tập lại cho thú. Quyết định dùng an thần để cắt móng chỉ do bác sĩ thú y đưa ra.
Câu hỏi thường gặp
Nên dùng kìm hay máy mài móng cho chó?
Kìm nhanh và êm, hợp với chó quen cắt móng và móng nhìn rõ tuỷ. Máy mài hợp với móng đen, móng dày, hoặc khi chủ nuôi sợ cắt lẹm, vì mài dần dễ dừng đúng lúc; đổi lại thú cần được tập làm quen với tiếng máy.
Có dùng kềm bấm móng tay người cho chó mèo được không?
Không nên. Kềm của người ép dẹt móng tròn của thú, dễ làm móng nứt và đau. Nên dùng kìm hoặc kéo cắt móng dành cho thú, đúng cỡ.
Mài móng cho chó có làm chó đau không?
Không đau nếu mài chạm nhẹ từng chút, không giữ lâu một chỗ gây nóng và không để lông cuốn vào đầu mài. Chó có thể sợ tiếng và độ rung lúc đầu, nên cần tập làm quen dần.
Làm sao biết kìm cắt móng đã cùn?
Kìm cùn bóp dập móng, để lại đầu móng tưa xơ hoặc nứt, và thú tỏ ra khó chịu hơn. Khi đó nên thay lưỡi hoặc thay kìm mới.
Cắt móng cho mèo dùng dụng cụ gì?
Dùng kéo cắt móng mèo lưỡi ngắn hoặc kìm kiểu kéo cỡ nhỏ. Chỉ cắt phần đầu nhọn trong suốt, dừng cách phần hồng của tuỷ một khoảng an toàn.
