Mèo sợ bị chải thường không phải vì "khó tính", mà vì từng bị đau (kéo phải nút rối, lược cứng cào da), bị giữ chặt, bị chải vào vùng nhạy cảm, hoặc buổi chải kéo dài quá sức chịu của nó. Mèo báo hiệu căng thẳng rất sớm: đuôi quất, da lưng giật, tai xoay ngang, quay đầu nhìn tay người. Dừng lại ở những tín hiệu đầu tiên, chải ngắn ở vùng mèo thích, dùng dụng cụ mềm và để mèo được chọn rời đi là cách đưa một con mèo sợ chải về chỗ chịu được, rồi dần dần là thích.
Đọc ngôn ngữ cơ thể của mèo
Mèo không kêu đau hay phản đối ngay từ đầu. Chúng thể hiện qua cơ thể, theo từng nấc tăng dần. Nhận ra nấc đầu tiên là chìa khoá.
| Mức | Dấu hiệu | Nên làm |
|---|---|---|
| Thoải mái | Kêu rừ rừ, nhắm hờ mắt, dụi đầu vào tay, ưỡn lưng theo lược, đuôi dựng hoặc nằm yên | Tiếp tục, nhưng đừng kéo dài vì mèo đang vui |
| Bắt đầu khó chịu | Đầu đuôi giật nhẹ, da lưng giật gợn sóng, tai xoay ngang, quay đầu nhìn tay, liếm môi nhanh | Dừng chải vùng đó, chuyển về vùng mèo thích hoặc kết thúc |
| Căng thẳng rõ | Đuôi quất mạnh, tai cụp sang hai bên như cánh máy bay, đồng tử giãn, người cứng lại, cố bò đi | Dừng hẳn, buông tay, để mèo đi |
| Sắp tự vệ | Tai ép sát đầu, gầm gừ, phì, quay ngoạt cắn, cào | Không cố tiếp; buổi hôm nay đã quá sức |
| Đóng băng | Nằm bẹp bất động, mắt mở to, không phản ứng | Đừng nhầm là "ngoan"; mèo đang rất sợ, nên dừng |
Dấu hiệu dễ bị nhầm nhất là "đóng băng". Một con mèo nằm im không phản ứng trong lúc bị chải có thể không phải đang thích, mà đang sợ tới mức không dám cử động. Buổi chải như vậy lặp lại nhiều lần sẽ làm mèo càng sợ.
Vì sao mèo sợ bị chải
Từng bị đau
Nguyên nhân phổ biến nhất. Một lần lược kéo qua nút rối, giật chân lông, là mèo nhớ rất lâu. Lược slicker kim cứng ấn mạnh trên da mỏng của mèo cũng gây rát. Lần sau thấy cây lược, mèo đã chuẩn bị bỏ chạy.
Đang đau ở chỗ khác
Mèo đau khớp sẽ phản ứng khi chải qua lưng dưới, hông. Mèo có vết thương, áp xe dưới lông, da viêm sẽ phản ứng ở vùng đó. Mèo vốn chịu chải mà bỗng nhiên phản ứng ở một vùng cố định là lý do để đưa đi khám.
Vùng nhạy cảm
Bụng, chân sau, đuôi, quanh hậu môn là những vùng phần lớn mèo không thích bị chạm, ngay cả bởi người quen. Bắt đầu buổi chải ở đó gần như chắc chắn thất bại.
Quá kích thích
Một số mèo thích được vuốt nhưng chỉ tới một giới hạn, sau đó đột ngột cắn hoặc cào. Người nuôi hay gọi là "đang vuốt tự nhiên cắn". Thực ra mèo đã báo trước bằng đuôi giật, da gợn, chỉ là chưa được để ý.
Bị giữ chặt
Mèo rất ghét cảm giác bị khống chế không thoát được. Túm gáy, đè xuống bàn, ôm siết làm mèo hoảng và gắn việc chải với nỗi sợ. Các hướng dẫn chăm mèo nhẹ nhàng của các hội thú y mèo hiện nay khuyên tránh túm gáy và giảm giữ chặt tới mức thấp nhất.
Làm lại từ đầu: từng bước nhỏ
Với mèo đã sợ chải, mục tiêu không phải là chải xong mà là để mỗi lần tiếp xúc kết thúc trong bình yên. Các bước dưới đây có thể mất vài ngày đến vài tuần.
- Cho mèo làm quen với dụng cụ. Đặt lược, bàn chải ở chỗ mèo hay nằm. Mèo tự ngửi thì khen, cho một phần thưởng nhỏ. Không cầm lược hướng về mèo.
- Chạm bằng mặt lưng của lược. Khi mèo đang thư thả, chạm nhẹ mặt lưng (không có răng) của lược lên má, cằm, nơi mèo thích được gãi. Một hai lần rồi thôi.
- Chải một hai đường ở má và đỉnh đầu. Những vùng có tuyến mùi mà mèo thích cọ. Nhiều mèo chủ động dụi vào lược.
- Mở rộng dần ra lưng, mỗi lần vài đường. Dừng khi mèo còn vui, chứ không đợi tới khi mèo khó chịu.
- Để vùng nhạy cảm về sau cùng, mỗi lần một chút, có khi phải chia ra nhiều ngày cho một vùng nhỏ ở bụng hay quần sau.
- Luôn để mèo có lối đi. Không chặn đường thoát. Mèo biết mình có thể rời đi bất cứ lúc nào thì thường chịu ở lại lâu hơn.
Chọn thời điểm mèo đã ăn no, đang buồn ngủ, nằm ở chỗ quen thuộc. Tránh lúc mèo đang chơi hăng, vừa bị dọa, hoặc nhà đang ồn ào.
Dụng cụ và cách cầm
- Bắt đầu bằng thứ mềm nhất: găng cao su có núm mềm, bàn chải lông mềm. Nhiều mèo chịu găng vì cảm giác giống được vuốt tay.
- Lược kim loại răng bo tròn cho lông dài, chải nhẹ, không ấn.
- Tránh lược slicker kim cứng và loại lược có lưỡi cắt với mèo nhạy cảm.
- Không kéo qua nút rối. Nút rối để gỡ riêng hoặc nhờ người chuyên, đừng để nó làm hỏng cả buổi chải.
- Quấn khăn nhẹ nhàng: với mèo cần làm một việc ngắn mà không chịu yên, quấn hờ trong khăn tắm lớn, để lộ phần cần làm, thường dễ chịu cho mèo hơn là bị tay giữ. Khăn phải hờ, không siết.
Những điều không nên làm
- Không túm gáy, không đè, không trói chân, không dùng thòng lọng.
- Không cố "chải cho xong" khi mèo đã phì, gầm gừ.
- Không phạt, quát mắng mèo vì cào cắn khi bị chải; mèo chỉ học thêm rằng chải là đáng sợ.
- Không tự cho mèo uống thuốc an thần hay bất cứ thứ gì "cho ngoan". Việc dùng an thần chỉ do bác sĩ thú y quyết định sau khi khám.
- Không xịt tinh dầu "thư giãn" lên mèo hay chỗ mèo nằm; nhiều tinh dầu độc với mèo.
Bắt tay làm
Kế hoạch hai tuần cho mèo sợ chải, tham khảo:
| Giai đoạn | Mỗi ngày | Dấu hiệu sẵn sàng chuyển bước |
|---|---|---|
| Ngày 1–3 | Dụng cụ nằm gần chỗ mèo, khen khi mèo ngửi | Mèo không né dụng cụ |
| Ngày 4–6 | Chạm mặt lưng lược lên má, cằm vài lần | Mèo dụi lại hoặc nằm yên thoải mái |
| Ngày 7–10 | Vài đường chải ở đầu, má, vai | Mèo kêu rừ rừ, không giật đuôi |
| Ngày 11–14 | Mở rộng ra lưng, sườn; thử một hai đường ở vùng khó | Mèo chịu chải lưng một hai phút |
Con số ngày chỉ để định hướng. Có mèo đi nhanh hơn, có mèo cần gấp đôi. Nếu một bước làm mèo khó chịu, quay lại bước trước vài ngày.
Khi nào cần người chuyên
Đến bác sĩ thú y khi: mèo bỗng phản ứng đau ở một vùng cố định; mèo già thôi chịu chải lưng; có cục, vết thương, da đỏ dưới lông; mèo cần làm sạch hay cạo bết mà sợ tới mức không thể chạm vào. Tìm groomer có kinh nghiệm với mèo và cách làm ít sợ hãi (như các groomer theo chương trình Fear Free hay hướng dẫn chăm mèo nhẹ nhàng) khi: lông đã bết, cần làm nhanh mà ít giữ; chủ nuôi muốn được hướng dẫn trực tiếp cách cầm, cách chải. Hỏi tiệm xem họ xử lý thế nào khi mèo hoảng sợ; câu trả lời "dừng lại, hẹn lần khác" là dấu hiệu tốt.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mèo không cho chải lông?
Thường do mèo từng bị đau khi chải qua nút rối hoặc bằng lược cứng, bị giữ chặt, bị chải vào vùng nhạy cảm như bụng, chân sau, hoặc đang đau ở đâu đó. Mèo vốn chịu chải mà bỗng phản ứng ở một vùng cố định thì nên đưa đi khám.
Dấu hiệu mèo căng thẳng khi được chải là gì?
Đuôi giật hay quất, da lưng gợn sóng, tai xoay ngang, quay đầu nhìn tay, liếm môi, đồng tử giãn, người cứng lại. Nằm bẹp bất động cũng có thể là đang rất sợ, không phải đang thích.
Làm sao tập cho mèo quen chải lông?
Bắt đầu bằng việc để dụng cụ gần chỗ mèo nằm, rồi chạm nhẹ lên má, cằm, sau đó chải vài đường ở đầu và lưng. Mỗi lần dừng khi mèo còn vui, để vùng nhạy cảm sau cùng và luôn để mèo có lối rời đi.
Có nên túm gáy mèo để chải lông không?
Không nên. Các hướng dẫn chăm mèo nhẹ nhàng hiện nay khuyên tránh túm gáy vì làm mèo hoảng sợ. Nếu cần giữ, quấn hờ mèo trong khăn tắm lớn thường dễ chịu hơn.
Mèo sợ chải lông có nên cho uống thuốc an thần?
Chủ nuôi không nên tự cho mèo dùng thuốc an thần. Việc này chỉ do bác sĩ thú y quyết định sau khi khám, thường dành cho những việc cần thiết như cạo lông bết nặng.
