Với chó mèo bị viêm khớp, liệt chân sau, mất một chân, mù hay điếc, việc tắm và cắt tỉa nên làm ở tư thế thú được nằm hoặc được đỡ, trên mặt chống trượt, thấp gần sàn, và chia thành nhiều đoạn ngắn. Không nhấc chân cao, không bắt đứng lâu, không ép khớp gập quá tầm. Riêng thú liệt hay tiểu không tự chủ cần giữ vùng mông, bụng, chân sau luôn sạch và khô, vì đó là chỗ dễ hăm loét nhất.
Vì sao tư thế quan trọng hơn kiểu tỉa
Một con chó khoẻ đứng trên bàn grooming nửa tiếng không có gì khó. Một con chó viêm khớp háng đứng năm phút đã run chân, và để giữ thăng bằng nó dồn trọng lượng sang những khớp còn lại, gây đau thêm. Khi đau, thú dễ vùng vẫy, dễ trượt ngã, dễ phản ứng cắn. Vì vậy với thú có vấn đề vận động, câu hỏi đầu tiên không phải "tỉa kiểu gì" mà là "để nó ở tư thế nào thì đỡ đau nhất".
Theo từng tình trạng
| Tình trạng | Khó khăn khi làm đẹp | Cách điều chỉnh |
|---|---|---|
| Viêm khớp, thoái hoá khớp | Đau khi đứng lâu, khi bị gập chân để cắt móng, khi bước vào bồn | Cho nằm nghiêng trên đệm; nhấc chân thấp sát thân; tắm ở chỗ ngang sàn |
| Liệt chân sau, dùng xe tập đi | Không tự đứng; vùng sau dễ bẩn do tiểu tiện | Làm khi thú nằm, đỡ bằng đai bụng; giữ vùng sau sạch, khô; kiểm tra chỗ dây xe tập đi cọ vào |
| Mất một chân | Khó giữ thăng bằng khi người làm nhấc chân còn lại | Làm khi nằm; nếu đứng thì luôn có tay đỡ phía bị thiếu chân |
| Mù hoặc nhìn kém | Dễ giật mình khi bị chạm, sợ không gian lạ | Nói chuyện trước khi chạm; chạm từ vai; giữ nguyên chỗ làm quen thuộc |
| Điếc | Không nghe người làm tới gần, giật mình | Tiếp cận từ phía thú nhìn thấy; chạm nhẹ một chỗ cố định làm tín hiệu |
| Thừa cân nặng | Khó với vùng bụng, nếp da; mệt nhanh | Chia buổi; lau khô kỹ các nếp gấp; hỏi bác sĩ về cân nặng |
Tắm cho thú đi lại khó
Chuẩn bị chỗ tắm
- Tắm ở chỗ ngang sàn: sàn nhà tắm có thảm cao su chống trượt, hoặc chậu thấp. Tránh bồn cao phải bế lên bế xuống.
- Vòi hoa sen cầm tay giúp xả nước mà không phải xoay người thú.
- Pha sẵn dầu gội loãng, để khăn, khăn hút nước trong tầm với.
- Phòng ấm, kín gió; mùa rét miền Bắc càng phải chú ý.
Trong lúc tắm
- Cho thú đứng nếu nó tự đứng được trong thời gian ngắn, với tay người hoặc đai đỡ dưới bụng; nếu không, cho nằm trên một tấm đệm lót chống nước.
- Tắm từng phần: thân trên trước, xả sạch, rồi mới tới phần sau. Thú nằm thì tắm một bên, lật nhẹ rồi tắm bên kia, đỡ cả vai và hông khi lật.
- Xả thật sạch; dầu gội sót trên da vùng thú nằm nhiều dễ gây ngứa.
- Thấm khăn kỹ, sấy gió ấm nhẹ. Thú nằm lâu thì lông bên dưới lâu khô — nhớ lật để sấy.
Với nhiều thú khó đi lại, tắm toàn thân không cần thường xuyên. Lau khăn ấm vùng bẩn và tắm riêng phần sau là đủ cho phần lớn các tuần.
Thú liệt và tiểu không tự chủ: giữ vùng sau sạch, khô
Nước tiểu, phân dính lâu trên da làm da đỏ, rát, có thể loét — gọi chung là hăm do nước tiểu. Đây là việc quan trọng nhất trong chăm sóc thú liệt, quan trọng hơn mọi kiểu tỉa.
- Tỉa ngắn lông vùng bụng dưới, quanh hậu môn, mặt trong đùi, đuôi để dễ lau và nhanh khô.
- Lau sạch bằng khăn ẩm ấm sau mỗi lần thú bẩn, rồi thấm khô thật kỹ.
- Thay đệm, tã lót thường xuyên.
- Kiểm tra da mỗi ngày: chỗ đỏ, ướt, có mùi, chỗ xương nhô (hông, khuỷu, cổ chân) có vết đỏ không phai sau khi đổi tư thế.
Da đã đỏ rát, trầy, loét, hay có vết đỏ ở chỗ xương nhô: đưa đi bác sĩ thú y. Không tự bôi thuốc mỡ của người hay sản phẩm không dành cho thú lên vùng da này.
Cắt móng và tỉa lông ở tư thế nằm
- Cho thú nằm nghiêng trên đệm mềm, người làm ngồi phía lưng thú.
- Cầm chân ở tư thế tự nhiên, không kéo duỗi chân ra xa thân, không gập khớp quá tầm.
- Thú liệt hoặc kéo lê chân thường có móng mòn lệch, hoặc ngược lại mọc dài vì không chịu lực. Kiểm tra mỗi tuần.
- Thú kéo lê chân có thể bị trầy mu bàn chân. Nếu thấy vết trầy, báo bác sĩ thú y.
- Tỉa kiểu đơn giản, ngắn vừa, dễ chải. Mỗi buổi tỉa một phần.
Thú mù, thú điếc: giữ thói quen ổn định
Thú mù dựa vào trí nhớ không gian và giọng nói của chủ. Làm đẹp ở cùng một chỗ, cùng một trình tự, nói chuyện nhẹ nhàng liên tục giúp nó biết người làm đang ở đâu. Thú điếc cần tín hiệu chạm: ví dụ chạm nhẹ vào vai luôn có nghĩa "chuẩn bị", rồi mới làm. Với cả hai, tránh tiếp cận bất ngờ từ phía sau, và để thú ngửi dụng cụ trước khi dùng.
Đi tiệm: nói rõ tình trạng với groomer
Nếu đưa thú đến tiệm, hãy nói với groomer từ đầu: thú đau khớp nào, đứng được bao lâu, có liệt hay tiểu không tự chủ không, có mù điếc không, bác sĩ đang dặn điều gì. Groomer cẩn thận sẽ đề nghị làm trên sàn hoặc bàn hạ thấp, không dùng lồng sấy, chia buổi, hoặc gợi ý dịch vụ tận nhà. Tiệm hứa làm "như mọi con khác" là dấu hiệu nên cân nhắc.
Bắt tay làm: lịch chăm mẫu
- Mỗi ngày: kiểm tra và lau vùng sau (thú liệt); chải nhẹ vài phút ở tư thế nằm; xem chỗ xương nhô.
- Mỗi tuần: xem móng; tỉa gọn vùng vệ sinh nếu cần; lau tai phần ngoài.
- Khi cần: tắm từng phần ở chỗ ngang sàn.
- Dụng cụ: thảm cao su chống trượt, đệm lót chống nước, đai đỡ bụng, vòi hoa sen cầm tay, khăn hút nước, tông đơ nhỏ để tỉa vệ sinh, kìm cắt móng, bột cầm máu chuyên dụng.
Khi nào cần người chuyên
Bác sĩ thú y khi: da vùng sau đỏ rát, trầy loét; có vết đỏ ở chỗ xương nhô; thú đau tăng rõ sau buổi làm đẹp; móng mọc quặp vào thịt. Hỏi bác sĩ cách lật, đỡ thú phù hợp với bệnh của nó, và có cần lưu ý gì về tư thế không. Groomer có kinh nghiệm với thú khuyết tật khi cần cạo gỡ lông bết hoặc tỉa toàn thân mà ở nhà không làm được an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Tắm cho chó bị liệt chân sau thế nào?
Tắm ở chỗ ngang sàn có thảm chống trượt, đỡ bằng đai bụng hoặc cho nằm trên đệm lót chống nước, tắm từng phần và lật nhẹ để làm hai bên. Quan trọng nhất là thấm khô và sấy kỹ vùng sau, nơi dễ hăm loét.
Chó viêm khớp cắt móng thế nào cho đỡ đau?
Cho chó nằm nghiêng trên đệm mềm, cầm chân ở tư thế tự nhiên sát thân, không kéo duỗi hay gập khớp quá tầm. Cắt từng chân và nghỉ giữa chừng.
Thú tiểu không tự chủ bị hăm phải làm sao?
Giữ vùng sau sạch và khô: tỉa ngắn lông, lau bằng khăn ẩm ấm sau mỗi lần bẩn và thấm khô kỹ. Da đã đỏ rát, trầy hay loét thì đưa đến bác sĩ thú y, không tự bôi thuốc của người.
Chó mù có nên đưa đi spa không?
Được, nếu tiệm chịu làm chậm, nói chuyện với chó trước khi chạm và chia buổi ngắn. Nhiều chủ thấy làm ở nhà, ở chỗ quen thuộc, dễ hơn cho chó mù.
Mèo viêm khớp không tự liếm lông được thì sao?
Chủ nuôi chải giúp những vùng mèo không với tới, khi mèo đang nằm thoải mái, mỗi lần vài phút. Mèo ngừng tự chải cũng là dấu hiệu nên đưa đi khám để đánh giá cơn đau.
