Lau mắt và vệt ố nước mắt ở chó lông trắng: nguyên nhân, cách chăm

Vệt ố nâu đỏ dưới mắt chó lông trắng là do nước mắt chảy tràn xuống lông, mang theo sắc tố porphyrin và tạo môi trường ẩm cho nấm men phát triển. Lau khô vùng dưới mắt mỗi ngày, giữ lông quanh mắt gọn và khô sẽ làm vệt ố nhạt dần ở phần lông mới mọc. Nhưng chảy nước mắt nhiều thường có nguyên nhân, từ ống lệ hẹp, lông mi mọc ngược đến lông cọ vào mắt, nên cần bác sĩ thú y tìm nguyên nhân trước khi chỉ lo tẩy vết.

Bài này viết cho chó. Mèo mặt tẹt có nếp gấp và vệt nước mắt riêng, nằm ở danh mục chăm lông mèo.

Vệt ố từ đâu ra

Nước mắt bình thường được tạo liên tục và thoát xuống mũi qua một ống nhỏ gọi là ống lệ, mở ở góc trong mắt. Khi nước mắt không thoát kịp, nó tràn ra mi dưới, thấm vào lông ở góc mắt và chảy thành vệt xuống má.

Nước mắt và nước bọt của chó có chứa porphyrin, sản phẩm phân giải bình thường trong cơ thể. Porphyrin đổi sang màu nâu đỏ khi tiếp xúc ánh sáng. Trên lông tối màu thì khó thấy, trên lông trắng thì hiện rõ thành vệt. Nếu lông ở đó ướt lâu ngày, nấm men có thể phát triển, làm vệt chuyển nâu sẫm hơn và có mùi hôi chua.

Cũng vì porphyrin có trong nước bọt mà chó hay liếm chân sẽ có lông bàn chân ngả đỏ. Đó là một dấu hiệu khác cần tìm nguyên nhân (thường liên quan ngứa), không chỉ là vấn đề màu lông.

Giống nào hay bị

• Maltese, bichon frise, poodle trắng, shih tzu, lhasa apso: lông trắng dài, mặt nhiều lông.
• Các giống mặt ngắn như shih tzu, pug, bulldog Pháp: hốc mắt nông, mắt lồi, nếp gấp mặt, nước mắt dễ tràn.
• Phốc sóc trắng, chihuahua: mắt to, góc mắt hẹp.

Những nguyên nhân làm chảy nước mắt nhiều

Nhìn bên ngoài, nhiều nguyên nhân trông giống nhau. Bác sĩ thú y có những phép kiểm tra đơn giản như nhuộm màu giác mạc, kiểm ống lệ, đo lượng nước mắt để tìm ra chỗ đúng.

Lau mắt mỗi ngày: cách làm

1. Chuẩn bị: bông gòn miếng hoặc gạc mềm, nước sạch ấm (đun sôi để nguội) hoặc dung dịch lau mắt dành cho thú cưng, một khăn khô mềm, lược răng dày nhỏ.
2. Mỗi mắt một miếng bông riêng, tránh mang bẩn từ mắt này sang mắt kia.
3. Lau từ góc trong mắt ra ngoài và xuống dưới, nhẹ, không chà xát lên nhãn cầu.
4. Làm mềm ghèn khô bằng bông ấm đặt lên vài giây, rồi mới lau. Không cạy ghèn bằng móng tay.
5. Chải nhẹ lông dưới mắt bằng lược răng dày nhỏ để gỡ ghèn bám vào lông.
6. Thấm khô vùng lông dưới mắt. Bước này quan trọng nhất: lông khô thì nấm men khó phát triển.

Với chó chảy nước mắt nhiều, lau hai lần một ngày, sáng và tối. Chó ít chảy, mỗi ngày một lần hoặc khi thấy ghèn.

Những thứ không được dùng quanh mắt

• Nước oxy già, chất tẩy, nước chanh, giấm: có người dùng để tẩy trắng vệt ố, nhưng chỉ cần một giọt vào mắt là gây tổn thương giác mạc.
• Thuốc nhỏ mắt của người, thuốc nhỏ mắt còn thừa của con khác.
• Phấn rôm, bột trẻ em rắc quanh mắt: bột có thể rơi vào mắt.
• Sản phẩm "trị ố" đường uống không rõ thành phần: một số loại từng bị phát hiện chứa kháng sinh. Dùng kháng sinh không có chỉ định của bác sĩ là sai và góp phần gây kháng thuốc.
• Tinh dầu quanh mặt, đặc biệt nếu trong nhà có mèo.

Các loại khăn lau, dung dịch lau mắt dành cho thú có thể dùng cho việc vệ sinh hằng ngày, miễn là không cay, không có mùi hương mạnh. Hỏi bác sĩ thú y nếu không chắc.

Lông quanh mắt: tỉa hay buộc

Lông mặt dài chĩa vào mắt vừa gây chảy nước mắt vừa giữ ẩm. Có hai cách:

• Buộc chỏm: với shih tzu, maltese để lông dài, buộc lông trán lên thành chỏm bằng dây chun mềm dành cho thú, đừng buộc quá chặt kéo căng da. Tháo ra và buộc lại mỗi ngày hoặc vài ngày một lần.
• Tỉa gọn: cắt ngắn lông ở góc trong mắt và mi dưới. Tỉa quanh mắt cần kéo đầu tròn và tay rất chắc; chó giật đầu là kéo có thể chạm mắt. Với chủ nuôi chưa quen, đây là việc nên để groomer làm.

Lông đã ố sẽ không trắng lại hoàn toàn. Khi nguyên nhân được xử lý và lông được giữ khô, phần lông mới mọc ra trắng hơn, phần ố cũ sẽ được tỉa đi dần qua vài lần cắt.

Mùa nồm, mùa mưa: vệt ố đậm lên

Nhiều chủ nuôi ở miền Bắc để ý vệt ố dưới mắt chó đậm hơn vào tháng hai, tháng ba, khi trời nồm. Lý do không phải chó chảy nước mắt nhiều hơn, mà là lông dưới mắt lâu khô hơn, nấm men có thêm thời gian phát triển. Ở phía Nam, mùa mưa cũng vậy. Những tháng này nên thấm khô vùng dưới mắt thường hơn, giữ chó ở phòng thông thoáng hoặc có máy hút ẩm, và tỉa gọn lông dưới mắt sớm hơn lịch thường.

Bắt tay làm

Lịch chăm mắt

• Mỗi ngày: lau và thấm khô dưới mắt; chải gỡ ghèn ở lông.
• Mỗi tuần: kiểm tra lông mặt có chĩa vào mắt không, nhìn lòng trắng mắt có đỏ không.
• Mỗi bốn đến sáu tuần: tỉa gọn lông quanh mắt tại tiệm hoặc theo lịch grooming.

Khi tắm

Tắm mặt cuối cùng, dùng khăn ướt lau thay vì xối nước; tránh để dầu gội vào mắt. Sau khi tắm, lau khô góc mắt trước khi sấy.

Khi nào cần người chuyên

Bác sĩ thú y, khám sớm khi: mắt đỏ, nheo mắt, chảy dịch đục vàng hoặc xanh, mắt mờ đục, một mắt đột nhiên chảy nhiều, chó gãi hoặc cọ mắt xuống sàn, mắt bị va chạm. Các vấn đề ở mắt có thể nặng lên nhanh, đừng chờ xem có tự hết không. Chảy nước mắt trong kéo dài mà không đỏ cũng nên khám một lần để tìm nguyên nhân.

Groomer: tỉa lông quanh mắt, cắt gọn lông mặt cho chó lông dài, tạo kiểu buộc chỏm. Groomer cẩn thận sẽ báo chủ khi thấy mắt đỏ hay có dịch lạ.