Đọc thành phần dầu gội, dầu xả, xịt gỡ rối cho chó mèo nên bắt đầu bằng ba câu hỏi: sản phẩm có ghi rõ dành cho loài nào không, chất tẩy rửa chính là loại mạnh hay dịu, và có hương liệu, tinh dầu hay không. Với mèo, thêm một luật cứng: không dùng sản phẩm có tinh dầu và không dùng sản phẩm trị ve dành cho chó. Dầu gội của người, xà phòng rửa bát, chất tẩy gia dụng đều không dùng cho thú. Sản phẩm có hoạt chất điều trị thì chỉ dùng khi bác sĩ thú y chỉ định.
Vì sao không dùng dầu gội của người
Da người hơi axit, thường được nêu quanh pH 5,5. Da chó, theo nhiều tài liệu thú y, gần trung tính hơn và dao động rộng hơn, hay được nêu trong khoảng 6,2 đến 7,5 tuỳ cá thể và vùng da (số liệu tham khảo). Lớp biểu bì của chó cũng mỏng hơn của người. Dầu gội người được pha chế cho da đầu người, thường nhiều hương liệu, có thể làm khô da và mất lớp dầu bảo vệ trên lông thú khi dùng lặp lại.
Dầu gội trị gàu của người còn có thể chứa hoạt chất không dành cho thú. Xà phòng rửa bát tẩy dầu rất mạnh, lấy sạch lớp dầu tự nhiên, làm da khô, lông xơ và ngứa. Đây là lỗi hay gặp ở những nhà tắm chó "cho sạch hẳn".
Đọc bảng thành phần trên nhãn
Thứ tự liệt kê
Trên nhiều sản phẩm, bảng thành phần liệt kê từ nhiều đến ít. Nước thường đứng đầu, tiếp theo là chất tẩy rửa. Một chiết xuất "quý" ghi ở cuối danh sách thường chỉ có lượng nhỏ. Vì vậy hãy nhìn năm sáu thành phần đầu để biết sản phẩm thật sự làm từ gì, chứ đừng chỉ đọc mặt trước bao bì.
Sản phẩm không có bảng thành phần, chỉ có lời quảng cáo, hoặc không ghi dành cho loài nào: nên bỏ qua.
Các nhóm thành phần hay gặp
| Nhóm | Tên thường gặp trên nhãn | Tác dụng | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Chất tẩy rửa mạnh | sodium lauryl sulfate, sodium laureth sulfate | Tạo bọt nhiều, làm sạch dầu tốt | Có thể làm khô da nhạy cảm nếu đậm đặc hoặc tắm thường |
| Chất tẩy rửa dịu | các chất gốc glucoside (như coco-glucoside, decyl glucoside), cocamidopropyl betaine | Làm sạch nhẹ, ít bọt hơn | Hợp da nhạy cảm, tắm thường xuyên hơn |
| Dưỡng ẩm | glycerin, lô hội (aloe), bột yến mạch dạng keo (colloidal oatmeal), panthenol | Giữ ẩm, làm dịu | Thú dị ứng yến mạch thì tránh |
| Làm mượt, gỡ rối | silicone (dimethicone và các chất cùng họ), chất dưỡng cation | Sợi lông trơn, dễ chải | Tích tụ nếu dùng nhiều, lông bết nặng; không thay được chải |
| Hương liệu | fragrance, parfum | Tạo mùi thơm | Nguyên nhân kích ứng hay gặp; chọn không mùi cho da nhạy cảm |
| Tinh dầu | tràm trà, bạc hà, cam chanh, khuynh diệp, oải hương… | Tạo mùi, quảng cáo "tự nhiên" | Có thể độc với mèo; có thể kích ứng da chó |
| Chất tạo màu, làm trắng | màu tổng hợp, chất xanh làm trắng ánh | Lông trắng trông sáng hơn | Dùng đúng thời gian, xả kỹ; không cần thiết cho thú da nhạy cảm |
| Chất bảo quản | nhiều tên khác nhau | Giữ sản phẩm không hỏng | Cần có; sản phẩm "không chất bảo quản" mà để lâu dễ hỏng trong khí hậu nóng |
Bảng là nhóm thành phần phổ biến, không phải danh sách tốt xấu tuyệt đối. Cùng một chất, nồng độ và cách dùng quyết định nó dịu hay mạnh.
Mèo và tinh dầu: luật cứng
Gan mèo thiếu một số cơ chế chuyển hoá mà chó và người có, nên nhiều hợp chất trong tinh dầu tích tụ trong cơ thể mèo. Các tổ chức chăm sóc mèo như iCatCare và các hội thú y cảnh báo về tinh dầu với mèo. Mèo liếm lông sau khi tắm, nên những gì ở lại trên lông sẽ đi vào miệng.
- Không tắm, xịt, lau sản phẩm có tinh dầu cho mèo, kể cả loại quảng cáo "thiên nhiên", "an toàn".
- Không dùng sản phẩm trị ve, bọ chét dành cho chó lên mèo. Một số hoạt chất trị ve trong sản phẩm cho chó, nổi bật là nhóm pyrethroid như permethrin, rất độc với mèo.
- Nhà nuôi cả chó lẫn mèo: để ý cả việc mèo nằm cạnh, liếm lông con chó vừa dùng sản phẩm trị ve.
- Mèo có dấu hiệu chảy dãi, run, co giật, loạng choạng sau khi tắm hoặc tiếp xúc sản phẩm: đưa đi bác sĩ thú y ngay, mang theo bao bì sản phẩm.
Dầu gội có hoạt chất: chỉ khi bác sĩ chỉ định
Trên kệ có những sản phẩm ghi trị nấm, trị viêm da, trị gàu, trị ve. Đây không phải dầu gội để dùng thường ngày. Ngứa, gàu, rụng lông từng mảng có nhiều nguyên nhân khác nhau; dùng sai loại có thể che triệu chứng và làm bệnh kéo dài. Khi bác sĩ thú y chỉ định dầu gội điều trị, họ sẽ hướng dẫn tần suất và thời gian để bọt trên da. Chủ nuôi chỉ làm theo hướng dẫn đó, không tự đổi sang loại khác hay pha thêm.
Dầu xả và xịt gỡ rối
Dầu xả
Dầu xả giúp khép lớp vảy ngoài sợi lông, giảm rối, giảm tĩnh điện. Hợp với lông dài, lông xoăn, lông kép mùa thay lông vì giúp lông chết trượt ra dễ hơn khi sấy và chải. Lông ngắn mượt thường không cần. Phải xả sạch, vì dầu xả đọng lại sát da có thể gây bết và ngứa.
Xịt gỡ rối
Xịt gỡ rối thường có silicone hoặc chất dưỡng làm trơn sợi lông, giúp lược trượt qua rối nhẹ và giảm gãy lông khi chải. Nó không làm tan được lông bết sát da. Xịt lên khối bết rồi để đó sẽ chỉ làm khối bết thêm bóng. Dùng nhiều mà không tắm định kỳ thì sản phẩm tích lại, lông nặng và bám bụi.
Pha loãng
Nhiều sản phẩm của ngành grooming là dạng đậm đặc, ghi tỉ lệ pha trên nhãn. Dùng thẳng không pha làm khó xả sạch, tốn sản phẩm và dễ kích ứng. Cách pha và xả kỹ có ở danh mục tắm và sấy cho chó.
Thử sản phẩm mới an toàn
- Đọc nhãn: loài, thành phần, cách dùng, hạn dùng.
- Thử trên một vùng da nhỏ, ví dụ mặt trong đùi, pha đúng tỉ lệ, xả sạch.
- Theo dõi một hai ngày: đỏ, ngứa, gãi, nổi mẩn thì không dùng tiếp.
- Chỉ đổi một sản phẩm mỗi lần, để biết rõ món nào gây phản ứng.
- Bảo quản nơi mát, đậy kín; khí hậu nóng làm sản phẩm hỏng nhanh hơn, nhất là sau khi mở.
Bắt tay làm
Bộ sản phẩm tối giản cho một nhà nuôi chó: một dầu gội dịu không mùi hoặc mùi nhẹ dành cho chó, một dầu xả nếu lông dài, một xịt làm ẩm khi chải. Với mèo: một dầu gội dành riêng cho mèo, không tinh dầu, dùng khi thật cần tắm. Lông xơ, khô kéo dài dù đã đổi sản phẩm có thể liên quan khẩu phần hoặc sức khoẻ, nên hỏi bác sĩ thú y.
Khi nào cần người chuyên
Da đỏ, ngứa sau khi tắm, có mẩn, vảy, mảng rụng lông, mùi hôi dai dẳng: cần bác sĩ thú y xác định nguyên nhân, không tự đổi qua đổi lại sản phẩm. Thú có tiền sử dị ứng nên báo cho groomer trước khi tắm ở tiệm, và có thể mang theo sản phẩm đang dùng.
Câu hỏi thường gặp
Có dùng dầu gội của người để tắm cho chó được không?
Không nên. Dầu gội người được pha chế cho da người, thường nhiều hương liệu và có thể làm khô da chó khi dùng lặp lại. Dầu gội trị gàu của người còn có hoạt chất không dành cho thú.
Tinh dầu tràm trà có an toàn cho mèo không?
Không. Tinh dầu tràm trà và nhiều loại tinh dầu khác có thể độc với mèo vì gan mèo chuyển hoá kém các hợp chất này. Không tắm, xịt hay lau sản phẩm có tinh dầu cho mèo.
Có dùng dầu gội trị ve của chó cho mèo được không?
Không. Một số sản phẩm trị ve cho chó chứa hoạt chất như permethrin rất độc với mèo. Mèo có ve, bọ chét nên được bác sĩ thú y chỉ định sản phẩm dành riêng cho mèo.
Xịt gỡ rối có làm tan lông bết không?
Không. Xịt gỡ rối chỉ làm trơn sợi lông để chải rối nhẹ dễ hơn. Lông bết sát da cần được groomer xử lý, thường bằng cách cạo bằng tông đơ.
Làm sao biết dầu gội có hợp với da chó không?
Thử trên một vùng da nhỏ, pha đúng tỉ lệ, xả sạch và theo dõi một hai ngày. Nếu thấy đỏ, ngứa, gãi nhiều hoặc nổi mẩn thì ngừng dùng và hỏi bác sĩ thú y.
